ضوابط جدید دولت برای اهدای جنین و تخمک و استفاده از رحم جایگزین ابلاغ شد | وکلاپرس
وکلاپرس- تصویب‌نامه هیئت وزیران درباره «برنامه ساماندهی روش‌های نوین کمک باروری» ابلاغ شد. این برنامه ضوابط مربوط به اهدای جنین، اهدای تخمک و استفاده از رحم جایگزین را تعیین کرده و شرایط زوجین متقاضی، اهداکنندگان، مراکز درمانی و آثار حقوقی روش‌های مختلف کمک باروری را مشخص می‌کند.
به گزارش وکلاپرس، این تصویب‌نامه در جلسه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ هیئت وزیران تصویب و در تاریخ ۲۶ مهر ۱۴۰۵ با شماره ۸۶۹۳۹ از سوی معاون اول رئیس‌جمهور ابلاغ شده است. فصل دوم این برنامه به روش‌های کمک باروری با دخالت شخص ثالث اختصاص دارد و استفاده از این روش‌ها را به رعایت موازین شرعی و قانونی، رضایت آگاهانه کتبی و مراجعه به مراکز مجاز سطح سه محدود می‌کند.
بر اساس ماده ۸، زوجین متقاضی استفاده از روش‌های کمک باروری با دخالت شخص ثالث، به‌استثنای اهدای جنین که تابع قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوب ۱۳۸۲ است، باید از سلامت متعارف جسمی و روانی برخوردار باشند، گواهی ناباروری ارائه دهند و فاقد اعتیاد به مواد مخدر و روان‌گردان باشند. حداکثر سن مقرر برای زن ۴۹ سال و برای مرد ۵۵ سال تمام است.
ماده ۹ نیز شرایط عمومی اهداکنندگان را مشخص کرده است. سلامت جسمی و روانی، نداشتن برخی بیماری‌های ژنتیکی و عفونی قابل انتقال، نداشتن اعتیاد و نداشتن سابقه کیفری در جرایمی مانند جرایم جنسی، کودک‌آزاری و خشونت خانگی از جمله این شرایط است. همچنین، درباره اتباع ایرانی، تطابق تابعیت و دین اهداکننده و دریافت‌کننده ضروری خواهد بود.
مطابق مواد ۱۱ تا ۱۳، در روش رحم جایگزین، جنین حاصل از سلول‌های جنسی زوجین نابارور به رحم زن دیگری منتقل می‌شود و پس از تولد، کودک به والدین اصلی بیولوژیک تحویل داده خواهد شد.
زن داوطلب باید بین ۲۰ تا ۳۵ سال سن داشته، قابلیت بارداری و زایمان او تأیید شده باشد و دست‌کم یک بارداری و زایمان منجر به تولد زنده را تجربه کرده باشد. همچنین باید حداقل دو سال از آخرین زایمان او گذشته باشد و سابقه سزارین نداشته یا حداکثر یک بار سزارین کرده باشد. در صورت تأهل، رضایت همسر نیز لازم است.
ماده ۱۳ تنظیم قرارداد رسمی میان زوجین متقاضی و زن داوطلب رحم جایگزین و همسر وی در صورت متأهل بودن را الزامی کرده است. وزارت بهداشت باید ظرف سه ماه، با همکاری وزارت دادگستری و معاونت حقوقی رئیس‌جمهور، الگوی این قرارداد را تهیه و ابلاغ کند.
این قرارداد باید موضوعاتی مانند مبلغ جبران همراهی زن داوطلب، هزینه‌های بارداری و زایمان، مراقبت‌های پزشکی، وضعیت کودک پس از تولد و تعهدات طرفین در صورت طلاق یا فوت یکی از زوجین را مشخص کند. پیش‌بینی تعهد زن داوطلب به سلب ادعاهایی مانند ارث، حضانت و ملاقات نیز از مواردی است که در الگوی قرارداد مورد توجه قرار خواهد گرفت.
ماده ۱۴ برای زن ناباروری که از طریق رحم جایگزین صاحب فرزند می‌شود، سه ماه مرخصی فرزندآوری پیش‌بینی کرده است. همچنین، طبق ماده ۱۵، زوجینی که سلول‌های جنسی متعلق به آنان برای تشکیل جنین استفاده شده است، والدین اصلی بیولوژیک کودک محسوب می‌شوند و فرزند حاصل، از حقوق فرزند مشروع از جمله محرمیت، ارث و ولایت برخوردار خواهد بود.
بر اساس ماده ۱۶، اهدای جنین تازه یا منجمد مازاد حاصل از لقاح آزمایشگاهی زوجین به زوجین نابارور یا در حکم نابارور امکان‌پذیر است. زوجین اهداکننده باید هنگام تشکیل جنین حداکثر ۳۲ سال برای زن و ۴۲ سال برای مرد سن داشته باشند، دست‌کم یک فرزند سالم داشته باشند و رضایت آگاهانه کتبی خود را درباره اهدای جنین و تعیین تکلیف جنین‌های مازاد برای پژوهش یا امحا اعلام کنند.
ماده ۱۸ مقرر می‌کند هر زوج اهداکننده در طول عمر خود فقط یک بار و برای یک زوج گیرنده می‌تواند جنین اهدا کند. پس از اهدای جنین نیز امکان استفاده از آن، حتی برای خود اهداکنندگان، وجود نخواهد داشت.
طبق تبصره این ماده، مرکز کمک باروری باید جنین‌های باقی‌مانده را تا دو سال با هزینه خود نگهداری کند. پس از این مدت، در صورت اطلاع از ناموفق بودن درمان قبلی و تولد نیافتن فرزند زنده سالم، امکان استفاده از جنین‌های باقی‌مانده برای همان زوج یا، با شرایط مقرر، زوجین دیگر وجود دارد.
در مقابل، اگر مرکز از ناموفق بودن درمان قبلی اطلاع نداشته باشد یا زوج متقاضی اولیه نیاز خود را اعلام نکند، استفاده از جنین‌های باقی‌مانده برای دیگران ممنوع است و مرکز باید آنها را امحا کند؛ مگر اینکه استفاده پژوهشی با رعایت شرایط برنامه و رضایت آگاهانه کتبی قبلی زوجین اهداکننده انجام شود. ماده ۱۹ نیز زوجین دریافت‌کننده جنین را به‌عنوان والدین قانونی برای معرفی به سازمان ثبت احوال تعیین کرده است.
مطابق ماده ۲۰، در روش اهدای سلول جنسی زنانه، تخمک از زن دیگری تأمین و پس از لقاح با سلول جنسی مردانه زوجین متقاضی، جنین به رحم زوجه نابارور یا در حکم نابارور منتقل می‌شود.
زن اهداکننده باید بین ۲۰ تا ۳۲ سال سن داشته، حداقل یک فرزند سالم با سن دو سال یا بیشتر داشته باشد و سابقه اهدای تخمک نداشته باشد. همچنین باید بیوه یا مطلقه باشد و در صورت تأهل، رضایت همسر وی طبق شرایط مقرر اخذ شود.
ماده ۲۲ احکام مربوط به محدودیت دفعات اهدا و نگهداری سلول جنسی را به این روش نیز تسری داده است. بر اساس ماده ۲۳، زوجین متقاضی والدین قانونی کودک محسوب می‌شوند و فرزند حاصل، فرزند آنان خواهد بود و از حقوق و امتیازهای قانونی برخوردار می‌شود.
ماده ۱۰ استفاده از روش‌های کمک باروری با دخالت شخص ثالث، به‌استثنای رحم جایگزین، را برای خویشاوندان مشخصی از زوجین اهداکننده ممنوع کرده است. این محدودیت شامل اقارب طبقه اول و دوم از هر درجه و طبقه سوم از درجه اول می‌شود. جزئیات احراز این وضعیت و دسترسی مراکز به اطلاعات مربوط، باید در دستورالعمل وزارت بهداشت با همکاری وزارت کشور و سازمان ثبت احوال تعیین شود.
بر اساس مواد ۲۴ و ۲۵، ارائه خدمات کمک باروری فقط در مراکز دارای پروانه وزارت بهداشت مجاز است. روش‌های همراه با اهداء و انجماد نیز صرفاً در مراکز سطح سه انجام می‌شوند. این مراکز باید حداقل سه سال سابقه فعالیت موفق، نیروی متخصص، کارگروه تخصصی اهداء و بانک جنین و سلول جنسی داشته باشند.
ماده ۲۶ ثبت اطلاعات هویتی و پزشکی مرتبط با درمان ناباروری، نتایج و عوارض درمان و اطلاعات قراردادها را در سامانه ملی باروری سالم الزامی کرده است. در روش‌های همراه با اهداء نیز مشخصات اهداکننده و دریافت‌کننده با شناسه رمزگذاری‌شده ثبت می‌شود تا از افشای مستقیم هویت اهداکننده جلوگیری شود.
مواد ۲۹ تا ۳۱ به پوشش بیمه‌ای خدمات کمک باروری اختصاص دارند. بر این اساس، زوجین نابارور، اهداکنندگان و استفاده‌کنندگان از انجماد سلول جنسی با هدف درمانی، و همچنین دختران مجرد بالای ۳۰ تا ۴۲ سال، در چارچوب مقرر مشمول پوشش بیمه پایه دارویی و درمانی خواهند بود.
وزارت بهداشت باید بسته خدمات کمک باروری را تدوین کند و شورای عالی بیمه سلامت نیز مکلف است ضوابط پوشش بیمه‌ای روش‌های همراه با اهداء را اصلاح کند. مطابق تبصره ماده ۳۱، سازمان‌های بیمه‌گر حداکثر یک نوبت در سال خدمات کمک باروری با دخالت شخص ثالث را تحت پوشش قرار می‌دهند.
این برنامه در مجموع، چارچوب اجرایی روش‌های نوین کمک باروری را مشخص می‌کند و موضوعاتی مانند شرایط اهدا، جایگاه قانونی والدین، محرمانگی اطلاعات، تعهدات قراردادی و سرنوشت جنین‌های باقی‌مانده را تحت ضوابط معین قرار می‌دهد.