وقتی «عدم تأمین» بهانه لغو سفارش می‌شود؛ خریدار چه حقوقی دارد؟
یک اتفاق آشنا برای بسیاری از خریداران فروشگاه‌های آنلاین: کالا را با قیمت مشخص سفارش می‌دهی، هزینه را پرداخت می‌کنی، سفارش تأیید می‌شود و حتی تاریخ تحویل هم مشخص می‌شود؛ اما درست در آستانه تحویل، پیامی دریافت می‌کنی که سفارش به دلیل عدم تأمین کالا ارسال نمی‌شود.
در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که عدم تأمین از نظر حقوقی دقیقاً به چه معناست و در چه شرایطی می‌توان به آن برای لغو یک سفارش نهایی‌شده استناد کرد؟
اگر کالا در زمان ثبت سفارش در سایت قابل خرید بوده، سفارش ثبت و تأیید شده و وجه آن نیز از سوی مشتری پرداخت شده است، آیا فروشنده می‌تواند چند روز بعد صرفاً با اعلام عدم تأمین، از اجرای تعهد خود منصرف شود؟ یا اینکه باید مشخص شود عدم امکان تأمین کالا، چه زمانی و به چه دلیلی ایجاد شده است؟
این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که کالا پس از لغو سفارش، همچنان در همان فروشگاه یا پلتفرم عرضه شود؛ به‌ویژه اگر با قیمت جدیدی به فروش برسد. در چنین وضعیتی، صرف اعلام عدم تأمین لزوماً پاسخ همه ابهام‌ها نیست و این سؤال مطرح می‌شود که آیا واقعاً امکان تأمین کالا از بین رفته بود یا موضوع به شرایط قرارداد، نحوه تأمین کالا و تعهدات فروشنده بازمی‌گردد.
از سوی دیگر، باید میان موارد مختلف تفاوت گذاشت؛ ممکن است کالایی از ابتدا موجود نبوده، اما فروشنده امکان تأمین آن را داشته باشد، یا پس از انعقاد قرارداد، به دلیل یک اتفاق واقعی و خارج از اختیار فروشنده، تأمین کالا غیرممکن شده باشد. آثار حقوقی این وضعیت‌ها الزاماً یکسان نیست.
محمد مسعود یوسفی، حقوقدان، وکیل دادگستری و معاون مرکز وکلای قوه قضاییه در گفت‌وگو با میزان در تشریح ابعاد حقوقی لغو سفارش‌های اینترنتی با استناد به عدم تأمین کالا اظهار کرد: در موضوع مربوط به عدم تأمین کالای فروخته‌شده توسط پلتفرم‌ها یا سایت‌های فروش اینترنتی، ابتدا باید میان کالایی که از نظر حقوقی کلی محسوب می‌شود و کالایی که عین معین است، تفکیک قائل شد؛ چراکه وضعیت حقوقی این دو نوع معامله متفاوت است.
وی افزود: زمانی که یک کالای خاص فروخته می‌شود، موضوع عدم تأمین یا عدم موجودی ماهیت متفاوتی پیدا می‌کند. در مقابل، زمانی که یک کالا به صورت کلی فروخته می‌شود، پلتفرم یا فروشنده‌ای که مسئولیت فروش و تأمین آن کالا را بر عهده گرفته است، با توجه به قراردادی که با مشتری منعقد کرده، مکلف به تأمین کالاست.