اعطای ۶۵۵۹ کمکهای نقدی و غیر نقدی به خانواده زندانیان اصفهان/ ۱۸ نفر از زندانیان در دورههای تحصیلات تکمیلی مشغول به تحصیل هستند
خانواده زندانیان، اگرچه نقشی در وقوع جرم و محکومیت فرد زندانی ندارند، اما در بسیاری از موارد با تبعات اجتماعی، اقتصادی و حتی آموزشی ناشی از این وضعیت مواجه میشوند؛ تبعاتی که میتواند مسیر زندگی اعضای خانواده، بهویژه کودکان و نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، حمایت از خانواده زندانیان را نمیتوان صرفاً یک اقدام حمایتی و مقطعی دانست، بلکه این موضوع بخشی از سیاستهای پیشگیرانه و اجتماعی در حوزه کاهش آسیبهای ناشی از جرم به شمار میرود.
در این میان، حمایتهای معیشتی در کنار ارائه خدمات آموزشی، مهارتآموزی، مشاورهای و فرهنگی میتواند نقش مؤثری در توانمندسازی خانوادههای زندانیان داشته باشد. برنامهریزی هدفمند برای آموزش فرزندان زندانیان، کمک به ادامه تحصیل آنان، ایجاد فرصتهای اشتغال و مهارتآموزی برای سرپرستان خانواده و همچنین ارائه خدمات مشاورهای میتواند از شکلگیری آسیبهای ثانویه و انتقال مشکلات به نسل بعد جلوگیری کند.
با توجه به اهمیت این موضوع، در گفتوگو با بیژنی، مدیر کل زندانهای استان اصفهان تلاش میکنیم ضمن بررسی ضرورت حمایت همهجانبه از خانواده زندانیان، درباره برنامههای مورد نیاز برای آموزش، توانمندسازی و حمایت از این خانوادهها و همچنین نقش دستگاههای مسئول و نهادهای حمایتی در این زمینه گفتوگو کنیم.
میزان: چه تعداد بسته معیشتی و کمک هزینه نقدی به خانواده زندانیان اعطا شده است؟
بیژنی: ۶ هزار و ۵۵۹ مورد کمکهای نقدی و غیر نقدی در چهارماهه ابتدایی سال ۱۴۰۵ به خانواده مددجویان توسط انجمنها خیرین صورت پذیرفته است که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲ درصد رشد داشته است، مبلغ هزینه شده بالغ بر ۶ میلیارد تومان میباشد
میزان: چه دورههای آموزشی برای خانواده زندانیان برگزار شده است؟
بیژنی: دورههای آموزشی در امور فرهنگی، پیشگیری، بهداشتی، اجتماعی، مذهبی، ورزشی برای خانواده زندانیان تعریف شده است، تعداد ۸۲۷ نفر از خانواده زندانیان در این دورههای آموزشی که شامل مهارتهای اساسی زندگی، آموزش مهارت سازگاری با فقدان سرپرست، آموزش خانواده زندانیان در شرف آزادی، آموزش روشهای انسجام بخشی به خانواده، آموزش شیوههای مقابله با بحران در زندگی، آموزش پیشگیری از اعتیاد، دورههای آموزشی اشتغال- شرکت کردهاند؛ که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵۴ درصد رشد داشته است.
میزان: چه تعداد خانواده زندانیان تحت پوشش انجمن حمایت از زندانیان استان هستند؟
بیژنی: حدود ۲ هزار و ۶۲۲ خانوار (۶ هزار و ۴۵۵ نفر) تحت پوشش انجمن حمایت از زندانیان استان هستند.
میزان: چه تعداد از این خانوادهها به کمک انجمن شاغل شدند؟
بیژنی: ۵۵ خانواده به کمک انجمن حمایت از خانواده زندانیان در سطح استان اصفهان شاغل شدندو به انجام کارهای مختلف مشغول هستند.
میزان: آیا انجمن به فرزندان زندانیان تحت حمایت کمکهای آموزشی و حمایتی و مالی ارائه کرده است؟
بیژنی: بله- تعداد ۷۰۵ نفر تحت حمایتهای کمک آموزشی شامل ارائه بستههای آموزشی – برگزاری اردوهای ورزشی و فرهنگی – کلاسهای فوق برنامه درسی – پرداخت هزینههای کمک تحصیلی قرارگرفتهاند شایان ذکراست بالغ بر ۵۰۰ میلیون تومان در این خصوص مساعدت شده است.
میزان: آیا زندانیانی در زندانهای استان حضور دارند که مشغول به تحصیل در دوره تحصیلات تکمیلی باشند؟
بیژنی: بله. حدود ۱۸ نفر از زندانیان در سطح استان اصفهان به تحصیل در دورههای تحصیلات تکمیلی هستند و حضور در زندان موجب بازماندن از ادامه تحصیل آنها نشده است. این اقدام برای حمایت از ادامه تحصیل مددجویان زندانی است.
بیژنی: ۳۶۰ نفر از زندانیان حافظ تعداد مختلفی از جزء های قرآنی هستند و در طول دوران حبس خود موفق به حفظ آیات جانبخش قرآن کریم شدهاند.
میزان: چه دورههایی در زندان برای زندانیان برگزار شده است؟
بیژنی: دور های احکام، اندیشههای اخلاقی، اصول و اعتقادات، تدبیر در نهج البلاغه، تدبیر در قرآن کریم، آموزش و تصحیح نماز، روخوانی و روانخوانی قرآن کریم، مهارتهای ده گانه زندگی، پیشگیری از اعتیاد، سواد آموزی، آموزش ابتدایی و متوسطه
میزان: حمایت از خانواده زندانیان از چه جهاتی حائز اهمیت است؟
بیژنی: حمایت از خانواده زندانیان در نظام جمهوری اسلامی ایران، نه یک انتخاب، بلکه یک «ضرورتِ حکمرانی» است که در تلاقی «سیاستهای جناییِ اصلاحمحور» و «مسئولیتهای اجتماعی دولت» قرار دارد. برای درک اهمیت این موضوع، باید آن را در سه لایه «مبانی راهبردی»، «تکالیف قانونی» و «کارکردهای پیشگیرانه» تحلیل کرد:
مبانی راهبردی در سند تحول قضایی (نگاهِ کلان): سند تحول قضایی با تغییر پارادایم از «کیفرمحوری» به «اصلاح و بازاجتماعی شدن»، خانواده را به عنوان شریکِ بازگشت زندانی به جامعه میبیند.
حبسزدایی و کاهش آسیب: سند تحول با تأکید بر استفاده از مجازاتهای جایگزین حبس، عملاً سعی در حفظ کانون خانواده دارد تا از تبدیل شدنِ خانواده زندانی به «قربانیانِ غیرمستقیم جرم» جلوگیری کند.
اقتصادِ اصلاحی: تمرکز سند بر توسعه «اشتغال زندانیان» با نگاه به درآمدزایی برای خانواده، پیوند مستقیمی با ثبات اقتصادی خانواده دارد. این یعنی اشتغال زندانی، یک اقدام اقتصادیِ صِرف نیست، بلکه یک «سیاست رفاهی برای خانواده» است.
میزان: در آییننامه اجرایی سازمان زندانها چه تکالیف قانونی برای زندانها در نظر گرفته شده است؟
بیژنی: آییننامه اجرایی سازمان زندانها (مصوب ۱۴۰۰)، ضمانتهای اجرایی حمایت را نهادینه کرده است: تسهیل پیوندهای عاطفی (فصل ملاقاتها): آییننامه بر ارتقای کیفیت محیطهای ملاقات تأکید دارد. حفظ این پیوندها مانع از طلاق، افسردگی و ناهنجاریهای فرزندان در غیاب سرپرست میشود.
خدمات حمایتی و مددکاری: بر اساس آییننامه، مددکاران زندان مکلف به شناسایی خانوادههای آسیبپذیر و اتصال آنها به نهادهای حمایتی (کمیته امداد و سازمان بهزیستی) هستند. این یعنی زندان نباید خانواده را رها کند، بلکه باید به عنوان «مدیرِ بحرانِ خانواده» عمل کند.
انجمنهای حمایت از زندانیان: آییننامه به این انجمنها به عنوان بازوی اجرایی نگریسته و وظیفه آنها را فراتر از توزیع بستههای معیشتی، بلکه توانمندسازی (آموزش، اشتغال و حمایت روانی) تعریف کرده است.
میزان: تلفیق رویکردِ «سند تحول» با الزامات «آییننامه زندانها» چه دستاوردهایی خواهد داشت؟
بیژنی: تلفیق رویکردِ «سند تحول» با الزامات «آییننامه زندانها» ما را به سه دستاورد مهم میرساند: ۱. پیشگیری از بزهکاریِ نسلی: فقر ناشی از زندانی شدن سرپرست، خانواده را در معرض آسیب قرار میدهد. حمایت از این خانوادهها، در واقع «پیشگیریِ ثانویه» از جرم است؛ یعنی جلوگیری از اینکه فرزندان زندانی در آینده به دلیل محرومیت، وارد چرخه جرم شوند.
۲. تسهیل اصلاح زندانی: زندانی که از امنیت روانی خانواده خود مطمئن باشد، کمتر دچار «اضطراب حبس» شده و بهتر در برنامههای تربیتی و آموزشی زندان مشارکت میکند. بنابراین، حمایت از خانواده، بازویِ اصلی موفقیت برنامههای اصلاحیِ زندان است.
۳. ترمیم اعتماد اجتماعی: از منظر جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف است عدالت اجتماعی را برای ضعیفترین اقشار (خانواده زندانیان که اغلب از دهکهای پایین اقتصادی هستند) برقرار کند. این حمایت باعث میشود که نهاد خانواده به جای فروپاشی، حفظ شده و در نهایت، سرمایه اجتماعی نظام تقویت شود.
حمایت از خانواده زندانیان، نقطه تلاقی «امنیت عمومی» و «کرامت انسانی» است.با توجه به موارد معنونه، اگر خانواده زندانی رها شود، مجازات زندانی در واقع به «مجازاتِ جمعی» تبدیل شده که نه تنها با اصول اخلاقی و دینی در تضاد است، بلکه به جامعه نیز آسیب میزند. بنابراین، این حمایتها، تضمینکننده سلامتِ کل نظام اجتماعی است.