بریکس میتواند به زیستبوم حقوقی و قضایی پشتیبان تجارت و سرمایهگذاری تبدیل شود
منوچهر توسلی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان در گفتوگو با میزان، به بررسی دستاوردهای حضور رئیس قوه قضاییه ایران در نشست سران قضایی بریکس پرداخت.
میزان: حضور رئیس قوه قضاییه ایران در نشست سران قضایی بریکس چه اهمیتی برای دیپلماسی قضایی جمهوری اسلامی ایران دارد؟
توسلی: حضور رئیس قوه قضاییه ایران در نشست سران قضایی بریکس میتواند به استفاده از ظرفیت دستگاه قضایی برای توسعه روابط حقوقی، ایجاد اعتماد متقابل، تبادل تجربه و حمایت از همکاریهای اقتصادی و سیاسی میان کشوهای عضو این پیمان کمک کند. چنین حضوری میتواند باعث ارتقای جایگاه ایران در شبکه قضایی کشورهای عضو شده و روابط سیاسی و اقتصادی را به روابط حقوقی و نهادی تبدیل و کانال ارتباطی مستقلی از دیپلماسی سیاسی سنتی ایجاد کند. در نهایت چنین مراوداتی باعث انتقال دیدگاهها و تجربیات قضایی در در زمینههایی مانند داوری، میانجیگری، مبارزه با جرایم فرامرزی، مقابله با فساد و جرایم سازمانیافته و همچنین تحول دیجیتال قضایی بین کشورهای عضو خواهد شد.
میزان: با توجه به گسترش روابط اقتصادی ایران با کشورهای عضو بریکس، همکاریهای قضایی و حقوقی چه نقشی در تسهیل تجارت، سرمایهگذاری و حل اختلافات خواهد داشت؟
توسلی: اصولا همکاری اقتصادی بدون همکاری حقوقی و قضایی پایدار نخواهد بود. بریکس میتواند از یک چارچوب اقتصادی صرف به یک زیستبوم حقوقی و قضایی پشتیبان تجارت و سرمایهگذاری تبدیل شود. باید توجه داشت. هرچه حجم تجارت و سرمایهگذاری بین اعضا افزایش یابد، اختلافهای احتمالی نیز به تبع آن افزایش پیدا میکند لذا کشور های بریکس نیازمند سازوکارهای توسعه داوری و میانجیگری بینالمللی، تسهیل شناسایی و اجرای آرای داوری و احکام قضایی و همکاریهای لازم در زمینه مبارزه با جرایم اقتصادی، پولشویی و فساد فرامرزی و موضوعات مرتبط هستند
میزان: ایران و هند چه ظرفیتهایی برای توسعه همکاریهای قضایی و حقوقی دارند و این سفر چه کمکی به فعال شدن این ظرفیتها میکند؟
توسلی: ایران و هند میتوانند از ظرفیتهای قابل توجه خود برای همکاری قضایی در زمینه هایی مانند تبادل تجربیات درباره استفاده از فناوری و هوش مصنوعی در قوه قضاییه، مبارزه با جرایم سازمانیافته و جرایم اقتصادی فرامرزی؛ داوری و میانجیگری تجاری بینالمللی و همکاری در اجرای احکام و آرای استفاده کنند. چنین ظرفیتهایی پس از این سفر میتواند با ارتباط مستقیم بین نهادهای تخصصی دو کشور تداوم یابد.
میزان: آیا بریکس میتواند به بستری برای کاهش وابستگی به سازوکارهای حقوقی و قضایی تحت سلطه غرب و ایجاد سازوکارهای مستقل میان کشورهای عضو تبدیل شود؟
توسلی: به نظر میرسد بریکس به تدریج میتواند زمینه ایجاد یا تقویت سازوکارهای حقوقی و قضایی چندجانبه در تبادل رویههای قضایی، ایجاد سازوکارهای دیجیتال برای حل اختلافات، توسعه مراکز داوری و میانجیگری، افزایش همکاری در اجرای آرای داوری را فراهم و نهایتا به ایجاد شبکههای قضایی میان اعضا کمک کند.. این به مفهوم ایجاد یک نظام حقوقی کاملاً منفک از نظامهای موجود نیست.
میزان: با توجه به تأکید رئیس قوه قضاییه بر تحولات نظم جهانی و مقابله با یکجانبهگرایی، دیپلماسی قضایی چه نقشی در افزایش وزن و اثرگذاری ایران در بریکس میتواند داشته باشد؟
توسلی: به نظر میرسد دیپلماسی قضایی در رابطه با تحولات نظم جهانی و مقابله با یکجانبهگرایی میتواند یکی از ابزارهای تاثیر گذار و مهم در افزایش قدرت نرم و حقوقی ایران در بریکس باشد. صرف حضور ایران در بریکس به عنوان یک عضو سیاسی یا اقتصادی در بریکس ظرفیت کامل ایران را نشان نمی دهد؛ لذا مشارکت فعال در تولید قواعد، شکلدهی به استانداردهای حقوقی و طراحی سازوکارهای حل اختلاف میتواند نقش ایران را از «عضویت" به «اثرگذاری» ارتقا دهد.