جعاله چیست؟/ بررسی شرایط جعاله، طرفین، اجرت و احکام آن در قانون مدنی
جعاله چیست و چه شرایطی دارد؟ مطابق قانون مدنی، جعاله تعهد شخصی به پرداخت اجرت در برابر انجام یک عمل است و در آن، شخص متعهد «جاعل»، انجام‌دهنده عمل «عامل» و اجرت تعیین‌شده «جُعل» نامیده می‌شود. از مهم‌ترین ویژگی‌های جعاله این است که برخلاف برخی قراردادها، لازم نیست عامل از ابتدا مشخص باشد و معلوم بودن اجرت نیز از تمام جهات ضرورت ندارد. همچنین جعاله تا پیش از اتمام عمل، عقدی جایز است و هر یک از طرفین میتوانند از آن رجوع کنند؛ البته در صورت رجوع جاعل در اثنای عمل، شرایط خاصی برای پرداخت اجرت عامل وجود دارد.
در جُعاله ملتزم را جاعل و طرف را عامل و اُجرَت را جُعل میگویند.
مطابق ماده ۵۶۳ قانون مدنی، در جُعاله معلوم بودن اُجرَت مِن جمیع‌الجهات لازم نیست بنابراین اگر کسی ملتزم شود که هر کس گم شده او را پیدا کند حِصّه مشاع معینی از آن، مال او خواهد بود، جُعاله صحیح است.
در جُعاله گذشته از عدم لزوم تعیین عامل ممکن است عمل هم مردد و کیفیات آن نامعلوم باشد.
مطابق ماده ۵۶۵ قانون مدنی، جُعاله تعهُّدی است جائز و مادامی که عمل باتمام نرسیده است هر یک از طرفین میتوانند رجوع کنند، ولی اگر جاعل در اثناء عمل رجوع نماید باید اُجرَت‌المِثل عمل عامل را بدهد.
همچنین هر گاه در جعاله عمل دارای اجزاء متعدد بوده و هر یک از اجزاء مقصود بالاصاله جاعل بوده باشد و جعاله فسخ گردد عامل از اجرت‌المسمی بنسبت عملی که کرده است مستحق خواهد بود اعم از اینکه فسخ از طرف جاعل باشد یا از طرف خود عامل.
اما عامل وقتی مستحقّ جُعل میگردد که متعلق جُعاله را تسلیم کرده یا انجام داده باشد. اگر عاملین متعدد بشرکت هم عمل را انجام دهند هر یک بنسبت مقدار عمل خود مستحقّ جُعل میگردد.
مالی که جُعاله برای آن واقع شده است از وقتی که بدست عامل میرسد تا بجاعل رد کند در دست او امانت است.
جُعاله بر عمل نامشروع و یا بر عمل غیرعقلائی باطل است.