ضرورت توجه به ابعاد انسانی تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران

سفر اخیر حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه به دهلی‌نو و ، بار دیگر دیپلماسی حقوقی و انسانی ایران را در صدر توجه‌های منطقه‌ای قرار داد. 

در این نشست بین‌المللی، تاکید بر پیامد‌های انسانی جنگ‌ها، تجاوز نظامی و اعمال تحریم‌های ظالمانه، محور اصلی گفت‌و‌گو‌ها بود. 

فراتر از یک موضع‌گیری سیاسی ساده، نقدی عمیق بر رویه کنونی نظام بین‌الملل در قبال تجاوز‌های نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه مردم ایران و منطقه است؛ موضوعی که به‌طور مستقیم به مفاهیم بنیادین حقوق بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه گره خورده است.

اصلی‌ترین بعد نقض حقوق بشر در مواجهه با رفتار‌های خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نادیده‌گرفتن حقوق اساسی غیرنظامیان است. 

براساس منشور ملل متحد، به‌ویژه بند ۴ ماده)، هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور‌ها ممنوع شده است. تحریم‌های یک‌جانبه، تهدید‌های مداوم نظامی و اقدام‌های مجرمانه علیه زیرساخت‌های حیاتی و شهروندان، به‌طور مستقیم حق بر حیات، حق بر سلامت و حق توسعه را که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (CESCR) تصریح شده‌اند، هدف قرار می‌دهند.

بررسی متون حقوقی و گزارش‌های پژوهشی موسسه‌های بین‌المللی نیز موید همین موضوع است که تجاوز‌های نظامی و فشار‌های ساختاری علیه ملت‌ها، پیامد‌های فاجعه‌بار انسانی به همراه دارند.

گزارش‌های متعدد گزارشگر ویژه سازمان ملل در موضوع اثر‌های منفی اقدام‌های قهرآمیز یک‌جانبه (UCM) بار‌ها تایید کرده‌اند که تحریم‌ها و تهدید‌های امنیتی به‌طور مستقیم دسترسی مردم به دارو، تجهیزات پزشکی و کالا‌های اساسی را محدود می‌کنند. این گزارش‌ها تصریح می‌کنند که حقوق بشر نمی‌تواند در خلاء حفظ شود و فشار اقتصادی-نظامی بر یک ملت، صدمه‌های جبران‌ناپذیری به کرامت انسانی وارد می‌کند.

در همین حال، سازمان‌ها و نهادهای حقوق بشری در تحلیل‌های متعدد خود از وضعیت در غرب آسیا و اقدام‌های رژیم صهیونیستی و آمریکا تاکید دارند که حمله‌های هوایی که به جان باختن غیرنظامیان یا آسیب به زیرساخت‌های شهری می‌انجامد، مصداق بارز نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه (IHL) و کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو محسوب می‌شوند. در این مفاد، اصل تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان و اصل تناسب به‌عنوان قواعد آمره بین‌المللی شناخته می‌شوند.

همچنین پژوهشگران حقوق بین‌الملل پایگاه تحلیلی چَتَم هاوس و مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) در تحلیل‌های حقوقی خود اذعان دارند که استفاده غیرقانونی از زور و تجاوز نظامی بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل منشور ملل متحد را تضعیف کرده و جرم تجاوز را محقق می‌سازد. آسیب به مردم عادی و بحران‌های معیشتی ناشی از این تجاوزها، لزوم مسئولیت‌پذیری بین‌المللی را بیش از پیش پررنگ می‌کند.

تاکید رئیس دستگاه قضا در دیدار با علمای ادیان هند درباره سکوت در برابر تجاوز‌های نظامی،

تجربه تاریخ معاصر نشان داده است که سکوت در برابر جنایت‌ها و تجاوز‌های نظامی، بازدارندگی حقوق بین‌الملل را تضعیف کرده و باعث ایجاد احساس مصونیت از مجازات برای ناقضان حقوق بشر می‌شود. 

همان‌طور که کارشناسان تصریح می‌کنند، انتخاب هند به‌عنوان سرزمینی ، بستر مناسبی را برای شکل‌گیری یک گفتمان نو ساختاریافته در قبال حقوق بشر فراهم می‌سازد. این دیپلماسی حقوقی و تمدنی با تکیه بر اصول مشترک ادیان مختلف بر محوریت حفظ کرامت انسان و حرمت کشتار بی‌گناهان، راهکاری عملی برای عبور از یک‌جانبه‌گرایی و انحصار حقوقی غرب است. 

علاوه بر این، ابزار‌های نوینی مانند اجلاس قضایی بریکس، زمینه‌ساز تعقیب حقوقی جنایت‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی و مطالبه مسئولیت کیفری و جبران خسارت‌ها در سطح بین‌المللی خواهند بود.

حقوق بین‌الملل مدرن ابزار‌هایی را برای پاسخگویی به تجاوز‌های نظامی فراهم کرده است. 

دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) و دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) چارچوب‌های مشخصی برای رسیدگی به جنایت‌های تجاوز نظامی و نقض حقوق بشر دارند. مستندسازی ابعاد انسانی تجاوز‌های نظامی، شامل تلفات انسانی، آسیب‌های روانی، و صدمه‌های اقتصادی، پایه‌گذار پرونده‌های حقوقی محکم علیه متجاوزان خواهد بود.

تجاوز‌های نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و تحریم‌های ظالمانه علیه ایران، نه‌تنها نقض صریح منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل بشردوستانه است، بلکه جنایتی مستقیم علیه کرامت و حیات مردم ایران به شمار می‌رود. 

کارشناسان می‌گویند که مقابله با این روند، نیازمند هم‌پیمانی حقوقدانان، اندیشکده‌های مستقل و سران فکری جهان برای احیای حاکمیت قانون و دفاع از حقوق انسان‌ها در برابر منطق زور است.