موزه تا بیمارستان؛ نقض آشکار حقوق بینالملل بشردوستانه در تجاوز نظامی علیه ایران
در جریان تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، گزارشها و مستندات رسمی نشاندهنده هدف قرار گرفتن گسترده و آسیب به اشیاء تحت حمایت ویژه، شامل میراث فرهنگی، مراکز درمانی و زیرساختهای حیاتی غیرنظامی است.
حقوق بینالملل بشردوستانه (IHL) براساس مقررات لاهه ۱۹۰۷، کنوانسیونهای چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷، هدف قرار دادن اهداف غیرنظامی را مطلقا ممنوع کرده است.
این معاهدهها برای برخی اهداف رژیم حمایتی خاص قائل شدهاند که حمله به آنها نه تنها نقض حقوق بشر و قوانین جنگ، بلکه مصداق بارز جنایت جنگی محسوب میشود.
براساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و کنوانسیون ۱۹۷۲ یونسکو، حفاظت از اموال فرهنگی بهعنوان بخشی از حافظه تاریخی و هویت معنوی بشریت الزامی است.
گزارشهای رسمی ثبتشده نشان میدهد ۱۳۱ مکان تاریخی و ۵۰ موزه در سراسر ایران در اثر امواج انفجار و اصابت مستقیم دچار خسارت شدهاند.
تهران: آسیب به تالار آینه و تخت تخت طاووس در کاخ گلستان، مجموعه تاریخی سعدآباد، تئاتر هامون، تالار محراب، تالار هنر (تنها سالن تخصصی تئاتر کودک و نوجوان) و کافه-گالری تاریخی میدان آزادی.
اصفهان: خسارت به ایوانهای شمالی و غربی مسجد شاه، تزئینات دوره صفوی در کاخ چهلستون و باغ موزه اصفهان، تالار تیموری، عمارت رکیبخانه (موزه هنرهای تزیینی) و عمارت جبهخانه.
خرمآباد: تخریب بخشهایی از موزه باستانشناسی و مردمشناسی در قلعه فلکالافلاک به همراه ساختمان اداره میراث فرهنگی استان؛ این حمله در حالی رخ داد که نشان بینالمللی سپر آبی (نماد حفاظت از میراث فرهنگی در درگیریها) روی سقف مجموعه نصب شده بود.
سایر استانها: آسیب به آرامگاه باباطاهر در همدان، کاخ-موزه سلیمانیه در کرج، موزه تاریخ آموزش و پرورش در شیراز، عمارت سالار سعید و عمارت آصف در سنندج، تکیه بیگلربیگی و مسجد دولتشاهی در کرمانشاه، و عمارت سفید در بندر سیراف.
طبق حقوق بینالملل، واحدها و وسایل نقلیه پزشکی تحت هر شرایطی از مصونیت مطلق برخوردارند و باید بدون تمایز مورد احترام و حمایت قرار گیرند. با این حال، تا ۶ آوریل ۲۰۲۶ (۱۷ فروردین ۱۴۰۵) گزارشهای متعددی از نقض این اصل به ثبت رسیده است.
حجم تخریبها و الگوهای حملهها به واکنشهای رسمی از سوی نهادهای حقوق بشری و بینالمللی منجر شده است.
بیش از ۹ سازمان و شورای بینالمللی از جمله یونسکو، شورای بینالمللی موزهها (ICOM)، و شورای بینالمللی بناها و محوطهها (ICOMOS) با ارسال بیانیهها و اسناد حقوقی خواستار پاسخگویی تجاوزکاران شدهاند.
همچنین تدروس آدهانوم، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت (WHO)، با ابراز نگرانی شدید از مختلشدن خدمات درمانی و جانباختن کارکنان بخش پزشکی و پرستاران، تاکید کرد که بیش از ۳۰ درصد از شهدا را زنان و کودکان تشکیل میدهند.
از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، تکرار حملهها علیه مراکز درمانی و اماکن تاریخی ثبتشده، نشاندهنده یک الگوی عمدی یا عدم رعایت احتیاطهای لازم در جنگ است. آسیب زدن به اهدافی که برای بقای جمعیت غیرنظامی و حفظ هویت بشریت ضروری هستند، نقض آشکار اصل تمایز، تناسب و ضرورت نظامی بوده و مسئولیت کیفری بینالمللی مرتکبان را به عنوان مرتکبان جنایت جنگی به دنبال دارد.