رد جنایت در جشن عروسی سیریک؛ ضرورت مستندسازی برای جلوگیری از عادیسازی نقض حقوق بینالملل
حمله شامگاه سهشنبه، ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ آمریکا به یک خانه مسکونی در شهر کوهستک شهرستان سیریک استان هرمزگان در نزدیکی تنگه هرمز، یک مراسم عروسی را هدف قرار داد و به شهادت ۴ نفر و جراحت ۶۸ نفر از هموطنانمان منجر شد.
براساس گزارشها، بیشتر مجروحان زنان و کودکان بودند.
مستندسازی و پیگیری حقوقی این جنایت بهعنوان مصداقی از جنایت جنگی گام مهمی در مسیر جلوگیری از عادیسازی ارتکاب چنین جنایتهایی است.
بررسی جنایت سیریک از منظر حقوق بینالملل، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه، موارد زیر را آشکار میکند:
الف) حقوق بینالملل عمومی: حقوق بینالملل عمومی استفاده از زور را براساس منشور ملل متحد تنظیم میکند؛ استفاده از زور جز در موارد دفاع مشروع (ماده ۵۱) یا مجوز شورای امنیت ممنوع است؛ حمله آمریکا به جشن عروسی در سیریک، نقض تعهدات بینالمللی ازجمله قواعد عرفی حمایت از غیرنظامیان، مسئولیت بینالمللی دولت را مطرح میکند و دولت مسئول موظف به توقف نقض، تضمین عدم تکرار و جبران خسارت است.
ب) حقوق بشردوستانه بینالمللی (IHL): حقوق بشردوستانه بینالمللی قواعد اصلی رفتار در مخاصمات مسلحانه را اعلام میکند و اصول زیر را شامل میشود:
اصل تمایز: ماده ۴۸ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ مقرر میکند که طرفهای مخاصمه باید در همه حال میان جمعیت غیرنظامی و نظامی و نیز میان اموال غیرنظامی و اهداف نظامی تمایز قائل شوند و عملیات نظامی خود را صرفا علیه اهداف نظامی هدایت کنند؛ حمله عمدی به غیرنظامیان یا اشیا غیرنظامی مانند خانه محل برگزاری جشن عروسی ممنوع و جنایت جنگی است؛ خانه مسکونی و حاضران در عروسی در اصل غیرنظامی محسوب میشوند.
اصل تناسب: اصل تناسب از قواعد شناختهشده حقوق بینالملل بشردوستانه است و در ماده ۵۱ (۵) (ب) پروتکل الحاقی اول انعکاس یافته است؛ این بدان معناست که حتی اگر هدف نظامی مشروع وجود داشته باشد، حمله ممنوع است، اگر آسیب پیشبینیشده به غیرنظامیان بهطور واضح بیش از مزیت نظامی مشخص و مستقیم باشد.
اقدامهای احتیاطی: ماده ۵۷ پروتکل الحاقی اول، طرفهای مخاصمه را مکلف میکند در برنامهریزی و اجرای حمله ها، تمام احتیاطهای ممکن را برای جلوگیری یا دستکم کاهش تلفات و صدمات به غیرنظامیان اتخاذ کنند؛ طرف حملهکننده باید همه اقدامهای ممکن را برای تایید ماهیت هدف، انتخاب روش و سلاح با کمترین آسیب غیرنظامی، و در صورت امکان هشدار انجام دهد؛ اگر مشخص شود آسیب نامتناسب است، حمله باید لغو شود.
ج) حقوق بشر: میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی حق حیات را تضمین میکند (ماده ۶)؛ سلب خودسرانه حیات ممنوع است؛ در مخاصمات مسلحانه نیز حقوق بشر اعمال میشود، هرچند رابطه آن با حقوق بشردوستانه براساس اصل قواعد خاصتر تنظیم میشود.
سلب حیات در مخاصمه مسلحانه تنها در صورتی غیرخودسرانه است که با قواعد حقوق بشردوستانه سازگار باشد.
حمایت ویژه از کودکان و زنان نیز مطرح است؛ کودکان در مخاصمات مسلحانه از حمایت عمومی غیرنظامیان برخوردارند و علاوه بر آن، از حمایتهای ویژه مقرر در حقوق بشردوستانه بهرهمند میشوند.
دولتها موظف به انجام تحقیق موثر و مستقل در موارد سلب حیات هستند؛ نقض حقوق بشردوستانه معمولا به معنای نقض حق حیات نیز تلقی میشود.
حقوق بینالملل، حقوق بشردوستانه و حقوق بشر همگی بر لزوم حفاظت از غیرنظامیان و انجام تحقیق مستقل، شفاف و بیطرفانه تاکید دارند.
ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران با انتشار بیانیهای ضمن محکومیت تجاوز نظامی ارتش تروریستی آمریکا به مراسم عروسی در بندر کوهستک، اعلام کرد: آنچه در بندر کوهستک رخ داده، صرفا یک حادثه نظامی یا یک رخداد جانبی در جریان مخاصمه نیست، بلکه نمونهای جدی از نقض قواعد بنیادین حاکم بر مخاصمات مسلحانه و تعرض مستقیم به حق حیات و امنیت غیرنظامیان است.
این بیانیه سکوت و انفعال برخی نهادهای بینالمللی و مدعیان حقوق بشر در قبال این اقدامها را تأسفبار و نشانهای دیگر از برخوردهای دوگانه و گزینشی با مفهوم حقوق بشر و قواعد حقوق بشردوستانه میداند.
ستاد حقوق بشر همچنین ضمن اعلام همبستگی با خانوادههای شهدای این جنایت و آرزوی شفای عاجل برای مجروحان، بر ضرورت مستندسازی دقیق این حملهها، پیگیری حقوقی و بینالمللی مسئولیت عاملان و مطالبه پاسخگویی در مراجع ذیصلاح بینالمللی تاکید میکند و از تمامی نهادهای مسئول میخواهد در برابر این سلسله تجاوزها و تعرضات علیه جان و کرامت انسانها سکوت نکنند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس درباره حمله جنایتکارانه آمریکا به منزل مسکونی در کوهستک سیریک، نوشت: فهرست جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران اکنون کاملتر از همیشه شد: امشب یک منزل مسکونی در کوهستکِ سیریک، در حالی هدف حمله قرار گرفت که مردم در آن مشغول برگزاری جشن عروسی بودند؛ بیش از ۵۰ زن، مرد و کودک بیگناه شهید و مجروح شدند.
وی در ادامه تصریح کرد: این قساوت را نمیتوان از زنجیره حملههایی که پیش از آن در میناب، لامرد، قشم و دیگر نقاط رخ داده است، جدا کرد؛ همانطور که نمیتوان آن را از حمله به اهداف نظامی جدا دانست؛ حملههایی که با برچسبها و توجیههای فریبنده پوشانده شدند.
به گفته بقایی، خطرناکتر از خودِ بمب، عادیشدن بمباران است و خطرناکتر از سکوت، آن است که سکوت به معنای مشروعیت تعبیر شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه ضمن تاکید بر پاسخ قاطع ایران به این جنایتهای وحشیانه، تصریح کرد: دولتها و سازمانهای بینالمللی که در برابر چنین بربریتی سکوت میکنند یا درپی توجیه آن هستند، باید بدانند که سکوتشان بیطرفی نیست؛ وقتی حملههای غیرقانونی و جنایتهای آشکار، به اقتضای مصلحت سیاسی، تطهیر و توجیه میشوند، مرز میان محکومکردن جنایت و عادیسازی آن از میان میرود؛ کسانی که امروز سکوت میکنند، فردا خود نیز از پیامدهای این سکوت در امان نخواهند بود، چراکه چشمپوشی نسبت به ظلم و جنایت آن را مهار نمیکند، بلکه مرتکبان را در ادامه جنایاتشان علیه همه جسورتر میکند.
راضیه عالیشوندی، معاون امور بینالملل و حقوق بشردوستانه جمعیت هلالاحمر از ارسال نامهای با امضای پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران، به دفتر دادستان دیوان بینالمللی کیفری در لاهه خبر داد و گفت: در این نامه اطلاعات اولیه حادثه کوهستک ارائه و درخواست شده است موضوع در حدود صلاحیتهای مقرر در اساسنامه رُم، ازجمله از منظر رعایت اصول تفکیک، تناسب و احتیاطات لازم در حمله، مورد توجه و ارزیابی حقوقی قرار گیرد.
معاون امور بینالملل و حقوق بشردوستانه جمعیت هلالاحمر تاکید کرد: حمایت از غیرنظامیان از بنیادیترین الزامات حقوق بینالملل بشردوستانه است و تمامی طرفهای مخاصمه موظفاند اقدامهای لازم را برای جلوگیری یا به حداقل رساندن تلفات و صدمات غیرنظامیان اتخاذ کنند.
وی افزود: جمعیت هلالاحمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه بر ثبت و حفظ مستندات مربوط به آثار انسانی این حوادث تاکید دارند و اطلاعات قابل ارائه، حسب مورد، از طریق مراجع ملی و بینالمللی ذیصلاح پیگیری خواهد شد.
عالیشوندی گفت: جان و کرامت غیرنظامیان باید در هر شرایطی محترم شمرده شود و موارد احتمالی نقض حقوق بینالملل بشردوستانه باید بهصورت مستقل و مؤثر مورد بررسی قرار گیرد.
کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران در بیانیه شماره ۱۳ خود، ضمن ابراز نگرانی از پیامدهای انسانی حملههای روزهای ۱۰ و ۱۱ شهریورماه ۱۴۰۵ در استان هرمزگان، اعلام کرد: حمایت از جان و کرامت غیرنظامیان از تعهدات بنیادین و الزامآور حقوق بینالملل بشردوستانه است و نیروهای نظامی مهاجم ملزم به رعایت اصول تفکیک، تناسب و اتخاذ احتیاطات لازم در عملیات نظامی هستند.
براساس گزارشهای اولیه، در جریان این حمله ها، دکلهای مخابراتی و ارتباطی شهرستان سیریک، فرودگاه بینالمللی بندرعباس، کارخانه فرآوری پودر ماهی سوزا در جزیره قشم و فرودگاه قشم هدف قرار گرفتهاند.
کمیته ملی حقوق بشردوستانه تاکید کرده است که ماهیت و وضعیت حقوقی اهداف مورد حمله باید بهصورت دقیق و مستقل مورد بررسی قرار گیرد.
در این بیانیه همچنین به حادثه بندر کوهستک شهرستان سیریک اشاره شده است که براساس اطلاعات اولیه، درپی اصابت پرتابه به یک منزل مسکونی هنگام برگزاری مراسم عروسی، دستکم ۵ نفر جان باخته و حدود ۶۷ نفر از شهروندان مجروح شدهاند؛ یک کودک نیز در میان جانباختگان گزارش شده است.
کمیته ملی حقوق بشردوستانه با تاکید بر ضرورت بررسی فوری، مستقل، بیطرفانه و موثر این حادثه، اعلام کرد که باید ماهیت هدف و چگونگی رعایت اصول بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه در جریان حمله بهطور دقیق بررسی شود.
در بخش دیگری از بیانیه آمده است: هرگونه حمله علیه غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی محکوم است و ثبت و حفظ شواهد و مستندات، انجام تحقیقات موثر و تضمین پاسخگویی نسبت به موارد احتمالی نقض حقوق بینالملل بشردوستانه ضرورت دارد.
کمیته ملی حقوق بشردوستانه همچنین از مراجع بینالمللی ذیصلاح خواسته است در چارچوب صلاحیتهای خود نسبت به بررسی این وقایع اقدام کنند و بر لزوم رعایت حرمت و مصونیت کارکنان، وسایل نقلیه، تأسیسات و مأموریتهای پزشکی و بشردوستانه تاکید کرده است.
این کمیته در پایان ضمن ابراز همدردی با خانوادههای جانباختگان و آرزوی بهبود برای مجروحان، اعلام کرد که ثبت، مستندسازی و پیگیری موارد نقض حقوق بینالملل بشردوستانه از طریق مجاری ذیصلاح ملی و بینالمللی ادامه خواهد یافت.