میراث مرگبار آزمایش‌های هسته‌ای غرب؛ فاجعه انسانی تا نادیده گرفتن حقوق بشر
آزمایش‌های تسلیحات هسته‌ای فراتر از یک نمایش قدرت نظامی در دوران جنگ سرد، فجایع انسانی و زیست‌محیطی پایداری بر جای گذاشته‌اند.
با این حال، کشور‌های غربی، به‌ویژه آمریکا، بزرگ‌ترین برنامه آزمایش‌های آزمایشگاهی و جوی را در مناطق مستعمراتی و جزایر دورافتاده اقیانوس آرام پیاده کردند؛ اقدام‌هایی که حقوق اولیه بومیان این مناطق را فدای رقابت‌های تسلیحاتی کرد.
پس از پایان جنگ جهانی دوم، آمریکا بین سال‌های ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۸، دست‌کم ۶۷ آزمایش هسته‌ای فوق‌سنگین در جزایر مارشال انجام داد.
براساس داده‌های موسسه موزه هسته‌ای و اندیشکده Waging Peace، قدرت انفجاری این آزمایش‌ها برابر با بیش از ۷ هزار بمب هیروشیما بود.
بزرگ‌ترین این آزمایش‌ها، انفجار کاسل براوو (Castle Bravo) در سال ۱۹۵۴ در آتول بیکنی بود که قدرتی ۱۵ مگاتنی (هزار برابر بمب هیروشیما) داشت. غبار رادیواکتیو ناشی از این انفجار بر سر ساکنان بی‌خبر جزایر همجوار مانند رونگلاپ و اوتیریک فروریخت و مسمومیت شدید رادیواکتیو، سوختگی‌های پوستی، سرطان‌های غده تیروئید و غدد لنفاوی را برای نسل‌های متعدد به همراه آورد.
براساس گزارش‌های شورای بین‌المللی عدالت انتقالی (ICTJ) و اسناد از طبقه‌بندی خارج شده، اهالی منطقه بدون آگاهی حقوقی، سال‌ها موضوع مطالعه پزشکی (تحت نام پروژه ۴.۱) برای بررسی آثار تشعشعات بر بدن انسان قرار گرفتند و از سرزمین‌های مادری خود آواره شدند.
علاوه بر آمریکا، کشور‌های غربی دیگری مانند فرانسه با انجام ۱۹۴ آزمایش هسته‌ای در پلی‌نزی فرانسه و الجزایر؛ و انگلیس با انجام آزمایش در جزایر کریسمس و استرالیا پیامد‌های مشابه زیست‌محیطی و انسانی بر جای گذاشتند.
موضوع آزمایش‌های هسته‌ای دیگر تنها یک یادمان تاریخی نیست، بلکه بحرانی عمیق در حوزه حقوق بین‌الملل و حقوق بشر است.
دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل (OHCHR) در ارزیابی‌های تخصصی خود درباره این پیامد‌ها در پیامی نوشت: حدود ۷۰ سال پس از پایان آزمایش‌های هسته‌ای در جزایر مارشال، جوامع هنوز با پیامد‌های آن زندگی می‌کنند. این تاثیرات نسل‌ها ادامه داشته و بر حقوق بشر مردم؛ زندگی، سلامت، فرهنگ، محیط زیست و موارد دیگر؛ تاثیر گذاشته است که نمونه بارزی از نیاز به پایان دادن به آزمایش سلاح‌های هسته‌ای است. حقوق بشر سازمان ملل با جوامع جزایر مارشال همکاری می‌کند تا به مستندسازی این تاثیرات، تقویت دسترسی به حقیقت و اطلاعات و حمایت از پیگیری عدالت، جبران خسارت و اصلاح محیط زیست آنها کمک کند. ما در کنار جوامع جزایر مارشال و مارشالی در پیگیری آنها برای آینده‌ای عادلانه‌تر و پایدارتر ایستاده‌ایم.
افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک و خطر‌های ناشی از بازگشت به رقابت‌های هسته‌ای، واکنش بالاترین مقام اجرایی سازمان ملل را نیز به دنبال داشته است.
آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل با هشدار نسبت به خطر‌های جبران‌ناپذیر استمرار یا ازسرگیری این آزمایش‌ها، خواستار پایان دادن به آزمایش‌های هسته‌ای شد.
گوترش طی پیامی در رسانه اجتماعی ایکس تصریح کرد: آزمایش‌های هسته‌ای اعتماد را از بین می‌برند، به رقابت تسلیحاتی هسته‌ای دامن می‌زنند و خیانت به جوامعی هستند که همچنان با پیامد‌های آزمایش‌های هسته‌ای گذشته زندگی می‌کنند.
دبیرکل سازمان ملل در ادامه پیام خود از تمامی کشور‌های دارنده تسلیحات هسته‌ای خواست تا به تعلیق‌های موجود در زمینه آزمایش‌های هسته‌ای پایبند بمانند، معاهده منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای (CTBT) را اجرایی کنند و تاکید کرد: بیایید بار دیگر بر تعهد خود برای پایان دادن به آزمایش‌های هسته‌ای تاکید کنیم.
براساس تحلیلی که مجله علمی آسیا-پاسیفیک (Asia-Pacific Journal) منتشر کرده است، اقدام‌های کشور‌های غربی در دهه ۵۰ میلادی مصداق بارز استعمار هسته‌ای بوده است؛ نسلی از سیاست‌ها که هزینه‌های محیط زیستی و انسانی پیشرفت‌های نظامی را بر دوش جوامع بومی و کم‌قدرت قرار داد.
امروزه کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل و اندیشکده‌های حقوق بین‌الملل تاکید می‌کنند که پایان دادن به آزمایش‌ها، گام اول است.
گام حیاتی بعدی، پذیرش مسئولیت رسمی حقوقی توسط کشور‌های انجام‌دهنده این آزمایش‌ها، به‌ویژه آمریکا، ارزیابی دقیق آسیب‌های نسلی، جبران کامل خسارت‌های مادی و زیست‌محیطی و پاک‌سازی اراضی آلوده رادیواکتیو برای بازگشت زندگی شایسته به این جوامع است.