تنگه هرمز تا گرینلند؛ ادعاهای ترامپ و چالش منشور ملل متحد
انتشار پیامی حاوی تصویر در رسانه اجتماعی خصوصی دونالد ترامپ که نقشهای از تنگه هرمز را نشان میدهد و آن را تحت حاکمیت آمریکا قلمداد کرده، موضعگیری مضحک دیگری از رئیسجمهور آمریکا است که موجی از واکنشهای بینالمللی و حقوقی را بههمراه داشته است.
دونالد ترامپ در اظهارات و پیامهای اخیر خود با اشاره به تقابلهای نظامی با ایران مدعی شده است که بهزودی اعلام خواهم کرد که تنگه هرمز قلمرو آمریکا است. این ادعا در حالی مطرح میشود که طبق حقوق بینالملل دریاها، این آبراه بینالمللی در قلمرو دریایی ایران و عمان قرار دارد.
در همین حال، کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه
غریبآبادی نوشت: همانطور که ترامپ نام خلیج همیشگی فارس را بهصورت صحیح نوشت، به زودی توهمش درباره تنگه هرمز یا اصلاح میشود یا توهمات این متوهم را اصلاح خواهیم کرد.
اما ادعای مالکیت بر تنگه هرمز نخستین مورد از رفتارهای ترامپ در نادیده گرفتن مرزهای رسمی و حقوقی سایر کشورها نیست؛ نگاهی به سوابق ترامپ نشان میدهد که او پیشتر نیز قلمرو چند کشور دیگر را هدف چنین طرحها و ادعاهایی قرار داده است.
یکی از شناختهشدهترین موارد، ابراز تمایل ترامپ به خرید یا تسلط بر جزیره گرینلند (قلمرو کشور دانمارک) است.
ترامپ در هر ۲ دوره ریاستجمهوری خود، کنترل گرینلند را یک ضرورت مطلق برای امنیت ملی آمریکا عنوان کرده و حتی امکان استفاده از ابزارهای اقتصادی یا عدم رد گزینه نظامی برای تصاحب آن را مطرح کرده است.
مقامهای رسمی دانمارک و گرینلند بارها اعلام کردهاند که گرینلند برای فروش نیست و طرح چنین ادعاهایی برخلاف اصل حق تعیین سرنوشت و منشور ملل متحد است.
در پی مناقشات اقتصادی و تعرفهای، ترامپ بارها بهصورت علنی و رسانهای به موضوع الحاق کانادا به آمریکا پرداخته است.
ترامپ پیشنهاد داده بود که کانادا میتواند بهعنوان ایالت پنجاهویکم به آمریکا بپیوندد و در مقاطعی مقامهای سیاسی کانادا را با لحن کنایهآمیز مورد خطاب قرار داد.
سران سیاسی کانادا این سخنان را توهین به حاکمیت ملی خود خوانده و واکنشهای تندی نسبت به این موضعگیریها نشان دادهاند.
ترامپ بارها درباره کانال پاناما ادعا کرده که این آبراه استراتژیک باید تحت کنترل مستقیم آمریکا قرار گیرد.
ترامپ مدعی شده که کانال پاناما توسط آمریکاییها و با سرمایه آمریکا ساخته شده و واگذاری کنترل آن به دولت پاناما براساس معاهدههای قبلی یک اشتباه تاریخی بوده است.
بررسی ادعاهای ترامپ درباره تنگه هرمز و سایر قلمروهای جهان از منظر حقوق بینالملل، ناظر بر چند اصل اساسی و معاهده بینالمللی است.
طبق بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد (UN Charter)، تمام اعضای سازمان ملل از هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری منع شدهاند.
اعلام یک آبراه یا سرزمین تحت حاکمیت یک کشور دیگر بهعنوان «قلمرو آمریکا» ناظر بر نقض بنیادین این اصل است.
براساس کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، تنگه هرمز یک تنگه استراتژیک بینالمللی است که آبهای سرزمینی آن متعلق به کشورهای ساحلی (ایران و عمان) است.
براساس این حقوق، هیچ کشور ثالثی (از جمله آمریکا) حق ادعای مالکیت یا حاکمیت بر آبهای سرزمینی و تنگه را ندارد.
در موضوع مناطقی مانند گرینلند یا کانادا، طبق قواعد الزامآور حقوق بینالملل، هرگونه تغییر مرزی یا الحاق سرزمینی بدون رضایت رسمی و همهپرسی قانونی مردم آن جغرافیا، فاقد هرگونه مشروعیت قانونی و ابطلالپذیر است.
به باور تحلیلگران و رسانههای بینالمللی، اظهارات و پیامهای ترامپ در رسانههای اجتماعی درباره اعلام قلمرو جدید بیشتر جنبه جنگ روانی علیه طرف مقابل دارد.
همانطور که کارشناسان و حقوقدانان نیز اشاره کردهاند، حاکمیت بر تنگهها و قلمروهای جغرافیایی با توئیت یا سخنرانیهای انتخابی تغییر نمیکند و طبق قوانین حقوق بینالملل هیچ مبنای اجرایی یا قانونی ندارد.