مهارتآموزی زندانیان، پلی برای بازگشت سعادتمندانه مددجویان به جامعه
مراد فتحی مدیرکل زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی استان آذربایجانغربی در گفتوگو با میزان با اشاره به آخرین وضعیت حرفهآموزی، اشتغال، کاهش جمعیت کیفری، اقدامات حمایتی و برنامههای پیشروی این ادارهکل اظهار کرد: مهارتآموزی و اشتغال زندانیان از مهمترین محورهای اصلاحی و تربیتی در زندانهاست که با هدف بازگشت سعادتمندانه مددجویان به جامعه دنبال میشود.
آذربایجانغربی امسال در ارزیابی رسمی سازمان زندانهای کشور، عنوان استان پیشرو در حوزه حرفهآموزی زندانیان را به دست آورد؛ موفقیتی که حاصل برنامهریزی چندساله، همکاری دستگاههای اجرایی و پیگیری مجموعه مدیریت زندانهای استان است.
فتحی درباره جایگاه استان در ارزیابی سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: بر اساس گزارش رسمی دفتر برنامهریزی اشتغال و حرفهآموزی سازمان زندانها، عملکرد حرفهآموزی استان با امتیاز ۷۲ در سطح خیلیخوب کشوری قرار گرفته و رتبه پنجم در میان کل استانهای کشور و رتبه نخست در میان هفت استان همسطح آذربایجانغربی را کسب کرده است.
وی افزود: این ارزیابی بر اساس شاخصهایی مانند تعداد دورههای برگزارشده، نفر آموزش، درصد قبولی در آزمونهای مهارت و ضریب اهمیت هر دوره انجام میشود و دورههایی که به دریافت گواهینامه رسمی و قابل استناد در بازار کار منجر میشوند، از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی درباره عملکرد آماری استان در حوزه آموزشهای مهارتی گفت: از میان ۶ هزار و ۱۵۴ زندانی واجد شرایط حرفهآموزی، برنامه مصوب سه هزار و ۵۵۰ نفردوره معادل ۳۳۷ هزار نفر بود، اما عملکرد واقعی به ۷ هزار و ۴۹۲ نفردوره و ۴۶۶ هزار نفر رسید.
فتحی ادامه داد: این میزان به معنای تحقق ۲۱۱ درصدی برنامه در بخش نفردوره و ۱۳۸ درصدی در بخش نفر است و این آمار از سامانه ERP سازمان زندانها و پورتال سازمان آموزش فنی و حرفهای استخراج و راستیآزمایی شده است.
وی با اشاره به همکاری دستگاههای مختلف در اجرای برنامههای حرفهآموزی اظهار کرد: سازمان آموزش فنی و حرفهای، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سه بازوی اصلی اجرای این طرح بودهاند.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی افزود: در مجموع بیش از ۷ هزار و ۴۰۰ گواهینامه معتبر مهارتی در ۶۴ رشته مختلف از جمله نجاری، فرشبافی، تعمیرات و صنایعدستی به زندانیان استان اعطا شده است.
فتحی درباره مهمترین چالش موجود در مسیر توسعه حرفهآموزی و اشتغال زندانیان گفت: خوشبختانه با تلاشهای شبانهروزی همکاران، مهمترین دستاورد ما در سال جاری کسب رتبه برتر کشوری در زمینه حرفهآموزی مددجویان بوده است.
وی افزود: در سال گذشته بیش از ۷ هزار و ۴۰۰ نفر از زندانیان استان موفق به دریافت گواهی مهارت شدند، در حالی که سهمیه تعیینشده برای استان در سال ۱۴۰۴ تعداد ۳ هزار و ۵۵۰ نفر بود و ما فراتر از این تعهد عمل کردیم.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی ادامه داد: در حوزه چالشها، بزرگترین دغدغه فعلی ما کمبود بودجه کافی برای احداث سولههای کارگاهی در برخی زندانهاست؛ به همین دلیل بهصورت موقت از ظرفیت کارفرمایان بخش خصوصی در داخل زندانها، از جمله زندانهای میاندوآب و مهاباد، استفاده کردهایم.
فتحی خاطرنشان کرد: بدون شک با تخصیص اعتبارات لازم، روند احداث سولههای کارگاهی شتاب گرفته و این مشکل برطرف خواهد شد.
فتحی درباره وضعیت اشتغال زندانیان در استان اظهار کرد: از ۵ هزار و ۹۹۰ زندانی واجد شرایط اشتغال، ۲ هزار و ۱۸۰ نفر مشغول به کار شدهاند که این میزان معادل ۱۴۰ درصد برنامه مصوب سال جاری است.
وی افزود: این اشتغال در سه قالب دنبال شده است؛ ۳۹۲ نفر در کارگاههای داخل زندان، هزار و ۵۰۰ نفر در قالب اعزام به کار در واحدهای تولیدی خارج از زندان و ۲۹۸ نفر نیز در بخش اشتغال نشسته فعالیت دارند.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی ادامه داد: امتیاز نهایی این بخش ۶۴.۱۴۰۵ بوده که سطح قابل قبول کشوری و رتبه ۲۲ را برای استان به همراه داشته است.
فتحی در پاسخ به این موضوع که چرا امتیاز اشتغال نسبت به حرفهآموزی پایینتر است، گفت: تبدیل مهارت به شغل پایدار، فرایندی پیچیدهتر و وابسته به عوامل بیرون از اراده سازمان زندانهاست؛ از جمله ظرفیت بازار کار و همکاری بخش خصوصی.
وی افزود: میانگین دستمزد پرداختی به زندانیان شاغل ۴۰ میلیون و ۷۸۳ هزار ریال بوده که ۷۷ درصد شاخص ابلاغی حداقل دستمزد است.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی تصریح کرد: برای جبران این فاصله، در سال آینده توسعه کارگاههای صنعتمحور، ساماندهی قراردادی زندانیان دارای حکم رأی باز و جایگزینی خوداشتغالی کمبازده با مشاغل مونتاژی و اجرایی در دستور کار قرار دارد و از ظرفیت بنیاد تعاون زندانیان و انجمنهای حمایت از زندانیان نیز برای جذب سرمایهگذار بیشتر استفاده خواهد شد.
فتحی درباره ارزیابی مجموع دو حوزه حرفهآموزی و اشتغال اظهار کرد: امتیاز نهایی مجموع این دو حوزه ۶۸ شده که در طبقهبندی چهارگانه سازمان زندانها، سطح خوب کشوری و رتبه هشتم را نشان میدهد، اما در مقایسه با استانهای همسطح، آذربایجانغربی رتبه نخست و سطح خیلیخوب را کسب کرده است.
وی افزود: این موفقیت حاصل همکاری مؤثر معاونت سلامت، اصلاح و تربیت، مسئولان اشتغال و حرفهآموزی، رؤسای زندانهای تابعه و دستگاههای اجرایی مهارتآموزی استان بوده و به همین مناسبت چهار برگ لوح سپاس از سوی سازمان زندانها به همکاران مؤثر استان اهدا شده است.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی درباره اقدامات انجامشده در چهار ماهه نخست سال جاری گفت: با وجود اینکه تعداد زیادی از زندانیان واجد شرایط در این مدت در مرخصی به سر میبردند، اما با همکاری و مساعدت ویژه مقامات قضایی استان، برای ۸۱۳ نفر از مددجویان مجوز اشتغال صادر شد.
فتحی ادامه داد: این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، افزایش اشتغالزایی برای ۶۸ نفر دیگر را نشان میدهد.
وی درباره احداث سولههای کارگاهی جدید در زندان ارومیه اظهار کرد: یکی از سولههایی که پیشتر به آن اشاره شد، در پوسته میانی زندان ارومیه افتتاح شده و در حال حاضر زمینه اشتغال مستقیم ۶۰ نفر از مددجویان را فراهم کرده است.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی افزود: ساخت دو سوله دیگر در خارج از محیط زندان نیز مراحل پایانی خود را طی میکند که با بهرهبرداری کامل از این پروژهها، امکان اشتغال گروهی ۱۰۰ نفر دیگر از زندانیان فراهم خواهد شد.
فتحی با اشاره به سیاستهای جدید ادارهکل زندانهای استان در حوزه اشتغال اظهار کرد: بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، رویکرد ما در اعزام به کار مددجویان به خارج از زندانها تغییر یافته است.
وی افزود: تلاش میکنیم بخش عمده اعزام به کارها بهصورت گروهی و تحت نظارت منسجم انجام شود و در مقابل، روشهای خویشفرمایی انفرادی محدودتر شود تا مدیریت و اثربخشی طرحها ارتقا یابد.
فتحی درباره اقدامات انجامشده برای حمایت از حقوق زندانیان شاغل گفت: یکی از اولویتهای اساسی ما در سال جاری، صیانت از حقوق مادی مددجویان است.
وی ادامه داد: به همین منظور مقرر شده تمامی قراردادهای کاری کارفرمایان و مددجویان بهروزرسانی شود و پرداخت دستمزد زندانیان شاغل دقیقاً بر اساس اشل و تعرفه قانونی سال جاری صورت گیرد.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی خاطرنشان کرد: در حوزه شفافسازی و مدیریت هوشمند دادهها نیز تمامی مشخصات کارگاهها، اطلاعات شاغلان و اقدامات مرتبط با حوزه اشتغال در «سامانه جدید کارآفرینی سازمان زندانها» بارگذاری شده و تمامی فرآیندها از این طریق رصد و پیگیری میشود.
فتحی درباره اجرای سیاستهای ارفاقی در شرایط ویژه ماههای اخیر اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی که ممکن است گمان شود در شرایط امنیتی محدودیتها افزایش مییابد، در دوران جنگ ۱۲ روزه و همچنین ماه مبارک رمضان، با بسیج عمومی پرسنل زندانها، ناظران و مسئولان ادارهکل، امنیت داخل زندانها ارتقا یافت تا زمینه برای بهرهمندی زندانیان واجد شرایط از ارفاقات قانونی فراهم شود.
وی افزود: در این بازه زمانی، جلسات شورای طبقهبندی بهصورت مستمر برگزار شد و درخواستهای زندانیان با قید فوریت به مراجع قضایی ارسال شد.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی ادامه داد: خروجی این تلاش شبانهروزی، اعطای جمعاً ۱۵ هزار و ۳۶۹ مورد ارفاق قانونی و مرخصی به زندانیان واجد شرایط بود که تأثیر بسزایی در حفظ آرامش خانوادهها و ارتقای امنیت روانی داخل زندانها داشت.
فتحی درباره اقدامات انجامشده در حوزه مدیریت و کاهش جمعیت کیفری گفت: سیاست کاهش جمعیت کیفری بر اساس شاخصهای ۱۸گانه ابلاغی و برنامههای سند تحول قضایی با جدیت دنبال شد.
وی افزود: در این راستا، شورای طبقهبندی در تمامی زندانهای استان برای شناسایی زندانیان مستحق بهرهمندی از تسهیلات قانونی، جلسات مستمر برگزار کرد.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی ادامه داد: این اقدامات شامل آزادی مشروط، عفو، تعلیق مجازات، اعطای رأی باز (رأی اشتغال) و استفاده از پابندهای الکترونیک بوده است.
فتحی با اشاره به آمار مرخصیهای اعطاشده اظهار کرد: در ایام جنگ ۱۲ روزه، ۳ هزار و ۵۳۵ نفر و در ایام ماه مبارک رمضان، ۱۱ هزار و ۲۱۴ نفر به مرخصی اعزام شدند که این حجم از اعزام در یک بازه دو ماهه متوالی، اقدامی شاخص در جهت کاهش جمعیت کیفری محسوب میشود.
وی همچنین حضور میدانی مسئولان قضایی در زندانها را از عوامل مؤثر در تسریع فرآیند رسیدگی به درخواستهای زندانیان دانست و گفت: بازدید قضات و مسئولان از داخل زندانها و مواجهه چهرهبهچهره با زندانیان، موجب تسریع در فرآیند آزادی و تخفیف مجازات بسیاری از مددجویان شد.
فتحی درباره نقش نهادهای حمایتی و معاضدتهای حقوقی در این فرآیند اظهار کرد: یکی از نقاط قوت ما در این دوره، بهرهگیری از ظرفیت وکلای بسیجی، وکلای جهادی و کانون وکلای استان بود.
وی افزود: ارائه خدمات مشاوره حقوقی رایگان به مددجویان واجد شرایط، گرههای بسیاری از پروندهها را باز کرد و موجب شد رسیدگی به درخواستها با غنای حقوقی بیشتر و سرعت بالاتری انجام شود.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی تصریح کرد: این همکاریها نقش مهمی در رفع مشکلات قضایی زندانیان، تسریع در روند بهرهمندی آنان از تسهیلات قانونی و کاهش آمار جمعیت کیفری استان ایفا کرد.
فتحی درباره برنامههای پیشروی ادارهکل زندانهای آذربایجانغربی در سال آینده گفت: اولویت نخست ما راهاندازی مرکز مستقل آموزش فنی و حرفهای در زندان مرکزی ارومیه است.
وی افزود: آموزش در محیط واقعی کار بهعنوان مؤثرترین روش دستیابی به اشتغال پایدار، توسعه اشتغال کارگاهی در کارگاههای جدید صنعتمحور، افزایش دستمزد زندانیان شاغل متناسب با شاخص جدید ۸۶ میلیون ریالی سال آینده و ساماندهی زندانیان دارای حکم رأی باز در قالب قرارداد رسمی با کارفرمایان بیرون از زندان، از مهمترین برنامههای سال آینده استان خواهد بود.
مدیرکل زندانهای آذربایجانغربی در پایان تأکید کرد: مهارتآموزی و اشتغال تنها یک برنامه اداری نیست؛ بلکه راهی برای بازگرداندن کرامت انسانی به زندانی و آرامش به خانواده اوست.
فتحی گفت: هر زندانی که مهارتی میآموزد و درآمدی کسب میکند، احتمال بازگشت او به مسیر جرم کاهش مییابد و بار روانی و اقتصادی خانوادهاش نیز سبکتر میشود.
وی خاطرنشان کرد: این مسیر، تحقق عینی سیاستهای سند تحول و تعالی قضایی در حوزه اصلاح مجرمان و بازاجتماعیکردن زندانیان است و ما در آذربایجانغربی با جدیت و امید آن را ادامه خواهیم داد.