نامهای از روزهای نخست مشروطه؛ از «مجلس اسلامی» تا «مجلس ملی» - خبرآنلاین
به گزارش ، چند روز پس از صدور فرمان مشروطه، وکیلالدوله، وزیر تحریرات مظفرالدینشاه، در نامهای به دوست خود معاضدالسلطنه، سرکنسول ایران در بادکوبه، تصویری خواندنی از فضای سیاسی و اجتماعی تهران ارائه کرد. این نامه که در ۲۷ جمادیالاخره ۱۳۲۴ [۲۶ مرداد ۱۲۸۵]، حدود سیزده روز پس از فرمان مشروطه نوشته شده، از منابع مهم برای شناخت واکنشهای اولیه به این تحول به شمار میرود.
وکیلالدوله در آغاز نامه، از تأخیر خود در مکاتبه عذر میخواهد و سپس به تشریح اوضاع تهران میپردازد. او تأکید میکند که بسیاری از خبرهای رسیده درباره تحولات پایتخت، اغراقآمیز است و میکوشد تصویری دقیقتر از شرایط موجود به مخاطب ارائه دهد.
یکی از نکات مهم نامه، اشاره به تغییر عنوان مجلس است. به نوشته وکیلالدوله، در فرمان نخست شاه، عنوان «مجلس اسلامی» درج شده بود؛ اما مردم با این نام مخالفت کردند و خواستار آن شدند که مجلس، «مجلس ملی» نامیده شود. آنان تأکید داشتند که مجلس نباید به یک مذهب خاص محدود باشد. این تغییر، به گفته نویسنده، زمینهساز اتحاد میان مسلمانان، ارامنه و یهودیان شد و بسیاری از سوءتفاهمهای پیشین را از میان برد. «از گذشته کاری ندارم و هرچه بوده گذشته است. وضع حالیه این است؛ دستخط مبارک دایر به ایجاد مجلس که شرف صدور یافته بود در آنجا به اسم مجلس اسلامی قید شده بود مردم قبول نکردند، و استدعا کردند که باید مجلس ملی باشد، ما کاری با مذاهب نداریم، و همینطور دستخط صادر شد و به این جهت مابین مسلم و طایفه ارامنه و یهود یک اتحاد صحیح فراهم شده و عهد اتحاد بسته شده است...»
وکیلالدوله همچنین از استقبال گسترده ارامنه تهران از علمایی که از قم بازمیگشتند، گزارش میدهد. ارامنه در اطراف حضرت عبدالعظیم چادر برپا کرده و با شربت، چای و عصرانه از علما پذیرایی کردند. علما نیز در سخنرانیهای خود بر برابری همه ایرانیان در امور زندگی، امنیت و عدالت تأکید کردند و خواستار ایجاد مجلس ملی شدند.
این نامه نشان میدهد که در روزهای آغازین مشروطه، همگرایی میان گروههای مذهبی و اجتماعی، یکی از مهمترین جلوههای جنبش نوپا بود.