آمار کاربران اینترنت در ایران؛ از فیلترینگ تا هوش مصنوعی - پایگاه خبری اختبار

اختبار- مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) نتایج یک نظرسنجی سراسری درباره وضعیت استفاده از اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، فیلترینگ، هوش مصنوعی و اینترنت ماهواره‌ای را منتشر کرد.

مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در فاصله ۲۵ تا ۳۱ خردادماه ۱۴۰۵، به سفارش وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، یک نظرسنجی ملی با عنوان «سنجش نگرش کاربران اینترنت درباره شبکه‌های اجتماعی و فناوری‌های ارتباطی» انجام داده است. این نظرسنجی با مشارکت ۴۰۶۰ نفر از کاربران اینترنت و به روش مصاحبه حضوری اجرا شده است.

شرکت‌کنندگان این پژوهش از میان ۴۵۴۵ نفر از افراد بالای ۱۵ سال ساکن مناطق شهری و روستایی کشور انتخاب شده‌اند. بر اساس نتایج این بررسی که توسط منتشر شده، ۸۹.۳ درصد مردم از اینترنت استفاده می‌کنند و ۱۰.۷ درصد اعلام کرده‌اند که کاربر اینترنت نیستند.

نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد اینترنت به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره بسیاری از مردم تبدیل شده است. به‌طور میانگین، هر کاربر ایرانی روزانه ۴ و ۳ دقیقه از اینترنت استفاده می‌کند.

بررسی جزئیات زمان استفاده از اینترنت نیز نشان می‌دهد:

بررسی‌ها نشان می‌دهد بیشتر کاربران هم‌زمان از شبکه‌های اجتماعی داخلی و خارجی استفاده می‌کنند.

از نظر مدت زمان استفاده نیز کاربران به‌طور میانگین روزانه ۲ و ۵ دقیقه در شبکه‌های اجتماعی خارجی حضور دارند. این در حالی است که میانگین استفاده از شبکه‌های اجتماعی داخلی یک و ۳۷ دقیقه در روز است.

همچنین نزدیک به ۲۸ درصد از کاربران اعلام کرده‌اند که اصلاً از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده نمی‌کنند و حدود ۱۸ درصد نیز هیچ استفاده‌ای از شبکه‌های اجتماعی داخلی ندارند.

یکی از بخش‌های مهم این نظرسنجی به تجربه کاربران از قطع اینترنت بین‌الملل در دوران جنگ اختصاص دارد.

نتایج نشان می‌دهد ۴۷.۱ درصد کاربران گفته‌اند قطع اینترنت باعث ناراحتی یا عصبانیت زیادی برای آن‌ها نشده است. در مقابل، ۴۶.۱ درصد اعلام کرده‌اند که این موضوع آن‌ها را بسیار یا تا حد زیادی عصبانی کرده است.

در عین حال، ۶۳.۷ درصد شرکت‌کنندگان معتقدند بازگشت اینترنت بین‌الملل پس از پایان جنگ تصمیم درستی بوده است.

از کاربران پرسیده شده بود اگر قطعی اینترنت بین‌الملل برای مدت طولانی ادامه می‌یافت، بیشترین مشکل آن‌ها چه بود.

نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد کاربران در زمان قطعی اینترنت برای اطلاع از اخبار به منابع مختلفی مراجعه می‌کنند. بر اساس این گزارش، ۳۹.۲ درصد شرکت‌کنندگان اخبار را از طریق صداوسیما دنبال می‌کنند. همچنین ۲۱.۳ درصد کاربران از پیام‌رسان‌های داخلی مانند بله و ایتا استفاده می‌کنند و ۱۴.۵ درصد نیز اخبار را از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای پیگیری می‌کنند.

یکی از بخش‌های مهم این نظرسنجی به میزان استفاده کاربران از فیلترشکن و دیدگاه آن‌ها درباره رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی اختصاص دارد.

 با توجه به فیلتر شدن شبکه‌های اجتماعی خارجی، نتایج نشان می‌دهد ۷۴.۴ درصد کاربران اینترنت از فیلترشکن استفاده می‌کنند. از میان این افراد ۶۶.۷ درصد اعلام کرده‌اند از فیلترشکن رایگان استفاده می‌کنند.

در مقابل، برخی کاربران برای استفاده از فیلترشکن هزینه پرداخت می‌کنند. ۱۸.۲ درصد گفته‌اند ماهانه کمتر از ۵۰۰ هزار تومان برای فیلترشکن هزینه می‌کنند، ۶.۳ درصد بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون تومان پرداخت دارند و ۶ درصد نیز اعلام کرده‌اند هزینه ماهانه آن‌ها بیش از یک میلیون تومان است.

در بخش دیگری از این بررسی، اهمیت رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی از نگاه کاربران مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد برای ۵۱.۸ درصد کاربران، رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی اهمیت زیادی دارد، در حالی که ۴۰.۳ درصد اعلام کرده‌اند این موضوع برای آن‌ها اهمیت چندانی ندارد.

کاربران همچنین در پاسخ به این پرسش که کدام شبکه‌های اجتماعی باید در اولویت رفع فیلتر قرار بگیرند، اینستاگرام با ۴۷.۸ درصد را در رتبه نخست قرار داده‌اند. پس از آن، تلگرام با ۲۰.۹ درصد و یوتیوب با ۸.۴ درصد بیشترین سهم را داشته‌اند.

سرعت اینترنت یکی از موضوعات مورد توجه کاربران در این نظرسنجی بوده است. نتایج نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از کاربران از وضعیت فعلی اینترنت رضایت ندارند.

بر اساس یافته‌های این بررسی، ۷۲.۳ درصد کاربران اینترنت اعلام کرده‌اند که از سرعت اینترنت در ایران اصلاً رضایت ندارند یا میزان رضایت آن‌ها کم است.

۵۶.۸ درصد از کاربران اینترنت بیان کرده‌اند اگر بخواهند برای اینترنت و شبکه‌های اجتماعی سیاست‌گذاری کنند، اولویت اول آن‌ها افزایش سرعت اینترنت خواهد بود و اولویت ۲۱.۵ درصد نیز، کاهش فیلترینگ خواهد بود.

در بخش دیگری از این نظرسنجی، دیدگاه کاربران درباره دسترسی آزاد برخی مسئولان به اینترنت نیز بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد ۶۱.۱ درصد کاربران با دسترسی بدون فیلتر برخی مقامات و مسئولان به اینترنت مخالف هستند، در حالی که ۲۴.۶ درصد با این موضوع موافق بوده‌اند.

اینترنت در سال‌های اخیر به یکی از ابزارهای مهم برای فعالیت‌های اقتصادی و کسب درآمد تبدیل شده است. در این نظرسنجی، میزان وابستگی درآمد و معیشت کاربران به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

نتایج نشان می‌دهد ۴۳.۵ درصد کاربران اعلام کرده‌اند درآمد و زندگی اقتصادی آن‌ها هیچ وابستگی‌ای به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی ندارد. در مقابل، ۲۰.۳ درصد گفته‌اند معیشت آن‌ها به میزان زیاد یا خیلی زیاد به اینترنت وابسته است. همچنین این وابستگی برای ۹.۳ درصد در سطح متوسط و برای ۲۵.۸ درصد در حد کم ارزیابی شده است.

از نگاه کاربران، کسب‌وکارهای اینترنتی می‌توانند نقش مهمی در اقتصاد کشور داشته باشند. ۵۸ درصد شرکت‌کنندگان معتقدند فعالیت‌های آنلاین باعث ایجاد فرصت‌های شغلی جدید می‌شود. همچنین ۴۵ درصد افزایش رفاه مردم و ۳۰.۲ درصد افزایش درآمد دولت را از پیامدهای مثبت توسعه کسب‌وکارهای اینترنتی می‌دانند.

بررسی فعالیت‌های اینترنتی کاربران در یک سال گذشته نیز نشان می‌دهد خرید آنلاین با ۵۷.۱ درصد و استفاده از خدمات حمل‌ونقل اینترنتی مانند اسنپ و تپسی با ۵۵.۵ درصد، بیشترین استفاده را داشته‌اند. پس از آن، آموزش مجازی با ۳۷.۹ درصد، رزرو اینترنتی بلیت، هتل و اقامتگاه با ۱۷.۹ درصد و خدمات نظافت و تعمیرات با ۸.۹ درصد قرار گرفته‌اند.

همچنین ۲۷.۶ درصد کاربران معتقدند سرویس‌هایی مانند اسنپ، تپسی، دیجی‌کالا و فیلیمو نقش زیادی در رفع نیازهای روزمره آن‌ها دارد.

هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به یکی از فناوری‌های مورد توجه کاربران اینترنت تبدیل شده است، اما نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد هنوز بخش زیادی از کاربران ایرانی آشنایی محدودی با این فناوری دارند.

بر اساس یافته‌های این بررسی، ۳۷.۶ درصد کاربران اینترنت اعلام کرده‌اند که اصلاً با ابزارهای هوش مصنوعی آشنا نیستند. همچنین ۲۵.۴ درصد فقط نام این فناوری را شنیده‌اند، در حالی که ۲۹ درصد گفته‌اند تا حدودی توانایی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را دارند.

در این میان، ۷.۹ درصد کاربران اعلام کرده‌اند به‌صورت تخصصی و حرفه‌ای از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.

در میان کاربرانی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، ChatGPT با فاصله قابل توجهی محبوب‌ترین ابزار است. نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد ۹۰.۳ درصد از کاربران این حوزه از ChatGPT استفاده می‌کنند.

کاربران ایرانی بیشتر برای دریافت اطلاعات عمومی، یادگیری و انجام امور روزمره از هوش مصنوعی کمک می‌گیرند. بر اساس این گزارش:

این آمار نشان می‌دهد اگرچه استفاده حرفه‌ای از هوش مصنوعی هنوز در میان کاربران ایرانی گسترده نشده، اما این فناوری به‌تدریج در حال ورود به فعالیت‌های روزمره، آموزشی و تولید محتوا است.

اینترنت ماهواره‌ای استارلینک یکی از فناوری‌های جدید ارتباطی است که در سال‌های اخیر توجه کاربران زیادی را در سراسر جهان به خود جلب کرده است. در این نظرسنجی نیز میزان آشنایی کاربران ایرانی با این فناوری و دیدگاه آن‌ها درباره استفاده از آن بررسی شده است.

نتایج نشان می‌دهد ۴۳.۴ درصد کاربران اینترنت نام استارلینک را شنیده‌اند و با این فناوری آشنایی دارند. در مقابل، ۵۶.۶ درصد اعلام کرده‌اند تاکنون نامی از اینترنت استارلینک نشنیده‌اند.

در میان افرادی که با استارلینک آشنا هستند، ۴۷.۵ درصد معتقدند استفاده از اینترنت ماهواره‌ای استارلینک باید در ایران آزاد باشد. در مقابل، ۲۹.۷ درصد با آزاد بودن استفاده از این فناوری در کشور مخالف یا کاملاً مخالف هستند.

با وجود آشنایی بخشی از کاربران با اینترنت ماهواره‌ای، تعداد افرادی که در حال حاضر از استارلینک استفاده می‌کنند بسیار محدود است. بر اساس نتایج این بررسی، تنها ۲.۹ درصد از افرادی که با این فناوری آشنا هستند، اعلام کرده‌اند که از اینترنت استارلینک استفاده می‌کنند.

در مقابل، ۹۷.۱ درصد کاربران اعلام کرده‌اند که در حال حاضر از این سرویس استفاده نمی‌کنند.

از میان افرادی که تاکنون از استارلینک استفاده نکرده‌اند، ۳۰.۹ درصد علاقه زیادی برای استفاده از این فناوری در آینده دارند. با این حال، ۳۷.۷ درصد گفته‌اند هیچ تمایلی به استفاده از اینترنت ماهواره‌ای استارلینک ندارند.

لازم به ذکر است که مجلس شورای اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه در مهرماه ۱۴۰۴ ضمن تصویب ، استفاده از تجهیزات غیرمجاز ارتباط اینترنت ماهواره‌ای را با تاکید بر «استارلینک» با تعیین مجازات‌های سنگین جرم‌انگاری کرد.

در ماده ۵ این قانون درباره استارلینک چنین آمده است:

«استفاده یا حمل، نگهداری، خرید یا فروش یا وارد کردن ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی ماهواره‌ای فاقد مجوز از قبیل استارلینک برای استفاده شخصی ممنوع و مستوجب حبس تعزیری درجه شش و ضبط تجهیزات می‌باشد.

تأمین، تولید، توزیع، نصب و راه‌اندازی و واردات به قصد توزیع ابزارهای مذکور مستوجب حبس تعزیری درجه پنج و نیز انجام کلیه موارد مذکور به قصد مقابله با نظام یا جاسوسی درصورتی‌که مرتکب نیروی دشمن به حساب آید مستوجب اعدام و در غیر این صورت چنانچه افساد فی الارض یا محاربه یا مشمول مجازات شدیدتری نباشد، مستوجب حبس تعزیری درجه چهار می‌باشد.»

«درصورتی‌که جرائم تعزیری موضوع این قانون در زمان جنگ یا وضعیت‌های امنیتی، نظامی به تشخیص و اعلام شورای عالی امنیت ملی صورت پذیرد، مجاز مرتکب تا سه درجه تشدید می‌گردد.»

به عبارت دیگر استفاده مردم عادی از اینترنت استارلینک تا ۲ سال حبس و ضبط تجهیزات را به دنبال خواهد داشت و اگر این کار در زمان جنگ یا وضعیت‌های امنیتی، نظامی انجام شود، مجازات حبس می‌تواند به ۱۵ سال هم برسد.

اما برای کسانی که «به قصد مقابله با نظام یا جاسوسی» اقدام به تأمین، تولید، توزیع، نصب و راه‌اندازی و واردات ابزارهای استارلینک کنند ممکن است مجازاتی بسیار سنگین، حتی اعدام، در نظر گرفته شود.