فرسایش عدالت بینالمللی؛ بیاعتنایی رسمی آمریکا و کشورهای غربی به حکم بازداشت نتانیاهو
صدور حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی از سوی دیوان کیفری بینالمللی (ICC) به اتهام جنایتهای جنگی و جنایتهای علیه بشریت در غزه، آزمونی تاریخی برای ساختار حقوق بشر و نظام عدالت کیفری جهانی بود.
با این حال، تحولات و سفرهای مکرر اخیر نتانیاهو به آمریکا نشان میدهد که چگونه منافع سیاسی، تعهدهای بینالمللی حقوق بشری را به حاشیه رانده است.
عبور آسان از حریم هوایی اروپا؛ مصونیت عملی در امتداد آسمان
از زمان صدور حکم بازداشت توسط دیوان کیفری بینالمللی در لاهه، بنیامین نتانیاهو بارها به آمریکا سفر کرده است. با وجود اینکه کشورهای عضو اساسنامه رم طبق حقوق بینالملل موظف به بازداشت متهمان به جنایتهای جنگی به محض ورود به قلمرو خود هستند، هواپیمای اختصاصی نخستوزیر رژیم صهیونیستی در این سفرها از حریم هوایی چندین کشور اروپایی عضو دیوان (از جمله یونان، ایتالیا و فرانسه) عبور کرده است.
گرچه مقامهای صهیونیست در مواردی مسیرهای پروازی را برای اجتناب از فرود اضطراری احتمال در برخی کشورهای اروپایی طولانیتر کردهاند، اما در پروازهای متعدد اخیر، کشورهای اروپایی عملا بدون کوچکترین مانعتراشی، امکان عبور امن را برای فردی که از سوی عالیترین مرجع قضایی جهان متهم به جنایت علیه بشریت است، فراهم کردهاند.
در خاک آمریکا نیز نتانیاهو نه تنها با خطری برای بازداشت مواجه نشده، بلکه با استقبال رسمی همراه بوده است. آمریکا که عضو اساسنامه رم نیست، بارها صلاحیت دیوان کیفری بینالمللی را زیر سوال برده است.
با افزایش گمانهزنیها درباره سفرهای نتانیاهو، دونالد ترامپ به صراحت اعلام کرد که آمریکا کاملا حکم دیوان کیفری بینالمللی را نادیده خواهد گرفت. ترامپ تاکید کرد که نتانیاهو تحت هیچ شرایطی و به هیچ وجه در خاک آمریکا بازداشت نخواهد شد. این موضعگیری قاطع، پیام روشنی از سوی واشنگتن مبنی بر عدم پایبندی به سازوکارهای بینالمللی پاسخگویی درباره حقوق بشر به همراه داشت.
در مقابل این بیاعتنایی فدرال، تلاشهایی در سطح محلی برای اجرای عدالت حقوق بشری صورت گرفته است. زهران ممدانی، شهردار نیویورک، با جنایتکار جنگی خواندن نتانیاهو، خواهان رسیدگی قانونی به این پرونده شد. ممدانی با اشاره به صلاحیت حقوقی و احکام دیوان لاهه، تلاش کرد راههای قانونی برای بازداشت نتانیاهو در صورت ورود به حوزه قضایی نیویورک را بررسی کند.
با این حال، به دلیل عدم همراهی دولت فدرال و صراحت ترامپ در حمایت کامل از نخستوزیر رژیم صهیونیستی، این اقدامهای محلی با موانع ساختاری عمیقی روبهرو شده است.
سفرهای بدون مانع نتانیاهو بر فراز کشورهای عضو دیوان و حضور او در آمریکا، نگرانیهای عمیقی را میان فعالان و نهادهای حقوق بشری ایجاد کرده است.
این رویدادها نشان میدهد در حالی که قوانین بینالمللی برای حمایت از قربانیان جنگ و مهار جنایتهای علیه بشریت وضع شدهاند، در مقام عمل و در برابر قدرتهای سیاسی، کارایی خود را از دست میدهند و مفهوم مصونیت از مجازات را پررنگتر از همیشه میسازند.