مدرسه میناب؛ نماد نقض جنایتکارانه حقوق کودکان در جنگهای مدرن
در نخستین روز تجاوز جنایتکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در سال ۲۰۲۶ جنایتی هولناک در شهری در جنوب ایران رقم خورد؛ در ساعات اولیه تجاوز نظامی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴)، حملهای موشکی هیاهوی کودکانه را در مدرسه ابتدایی دخترانه «شجره طیبه» در شهر میناب استان هرمزگان به سکوتی مرگبار و مدرسه را به ویرانهای تبدیل کرد.
حمله آمریکا به مدرسه میناب، یکی از مرگبارترین حادثههای غیرنظامی در درگیریهای اخیر به شمار میرود که طبق گزارشها بیش از ۱۶۸ نفر، عمدتا کودکان دختر را قتلعام کرد.
جنایت آمریکا در حمله به مدرسه میناب به حدی هولناک بود که شناسایی برخی از پیکرها را دشوار کرد؛ در روز ۳۱ تیر ۱۴۰۵ تشییع پیکر شماری از شهدای شناساییشده مدرسه شجره طیبه میناب برگزار شد؛ در این مراسم ۶۸ قطعه از اعضای تازه تفحص شده شهدای مدرسه شجره طیبه میناب تشییع و به خاک سپرده شدند.
این اعضا متعلق به ۳۴ شهید است که پس از تایید هویت با آزمایشهای تخصصی ژنتیک (DNA) شناسایی شد.
این رویداد به دلیل استفاده از موشکهای تاماهاوک آمریکایی به سرعت به موضوعی بینالمللی تبدیل شد؛ آمریکا مدعی شد که این جنایت ناشی از اشتباه هدف گیری بوده است، اما تحقیقات متعدد مستقل مسئولیت مستقیم و غیرمستقیم نیروهای آمریکایی را تایید کردهاند.
جنایت آمریکا در میناب، از منظر حقوق بینالملل، حقوق بشر و حقوق بشردوستانه پرسشهای جدی را درباره رعایت اصول تفکیک اهداف نظامی از غیرنظامی ایجاد کرده است.
در روز ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بهصورت هوایی آغاز شد؛ براساس گزارشها، حملهها از ۹:۴۵ صبح به وقت محلی شروع شد.
مدرسه شجره طیبه در روز شنبه، ۹ اسفند شاهد برگزاری کلاسها و حضور دانش آموزان بود و دانشآموزان دختر عمدتا ۶ تا ۱۳ ساله در مدرسه حضور داشتند که موشکهای تاماهاوک به ساختمان مدرسه اصابت کردند.
اظهارات شاهدان و ویدیوهای منتشرشده نشاندهنده ویرانی گسترده، پیکرهای کودکان و تلاشهای امدادی است؛ براساس آمارها این جنایت ۱۶۸ قربانی و دهها مجروح برجای گذاشت؛ ۱۲۰ نفر از شهدای مدرسه میناب دانش آموز بودند.
آمریکا ابتدا مسئولیت خود در وقوع این جنایت را انکار کرد، اما تحقیقات اولیه وزارت جنگ آمریکا و گزارشهای رسانهای نشان داد که مدرسه توسط ارتش آمریکا درپی نادیده گرفتن هشدارهای اطلاعاتی رخ داد.
جنایت آمریکا در حمله به مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب استان هرمزگان در ساعات فعالیت، از چندین جنبه حقوق بینالملل را نقض میکند:
طبق پروتکلهای الحاقی کنوانسیونهای ژنو (۱۹۷۷)، اصل تفکیک (distinction) الزامی است که نیروهای متخاصم باید بین اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند؛ حمله به مدرسه بهعنوان هدف کاملا غیرنظامی یا عدم احتیاط کافی برای جلوگیری از آسیب به آن، نقض این اصل است.
اصل تناسب (proportionality) نیز ایجاب میکند که آسیب مورد انتظار به غیرنظامیان بیش از مزیت نظامی نباشد؛ استفاده از موشکهای دقیق تاماهاوک نشان میدهد که دقت فنی وجود داشته، اما احتیاط لازم (feasible precautions) رعایت نشده است.
حق حیات براساس ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و حق آموزش براساس کنوانسیون حقوق کودک بهطور مستقیم نقض شده است؛ حمله به مدرسه در حال فعالیت، نقض حق کودکان بر امنیت و حفاظت است.
طبق مقالههای کمیسیون حقوق بینالملل (ARSIWA)، دولت متخلف مسئول جبران خسارت است؛ اگر حمله عمدی یا ناشی از سهلانگاری باشد، ممکن است بهعنوان جنایت جنگی (war crime) تحت اساسنامه رُم دیوان بینالمللی کیفری (ICC) پیگیری شود.
دیدهبان حقوق بشر و سازمان عفو بینالملل، این حمله را «غیرقانونی» و نیازمند تحقیق بهعنوان جنایت جنگی دانستهاند.
این رویداد بهعنوان یکی از مرگبارترین حملهها به کودکان در تاریخ اخیر نظامی آمریکا ثبت شده است.
آمریکا ادعا کرده این حمله جنایتکارانه ناشی از «اشتباه» بوده است، اما حقوق بینالملل اشتباه را در موارد عدم احتیاط کافی توجیه نمیکند.
کودکان تحت حمایت ویژه حقوق بینالملل قرار دارند؛ کنوانسیون حقوق کودک (۱۹۸۹) و پروتکل اختیاری آن بر حفاظت کودکان در درگیریهای مسلحانه تاکید دارد.
حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب موارد زیر را نقض کرد:
حق حفاظت از آسیب: مدرسه باید به عنوان مکان امن محافظت میشد، نه اینکه هدف قرار بگیرد.
حق آموزش و توسعه: نابودی زیرساخت آموزشی و ترومای روانی گسترده برای بازماندگان.
اصل منافع برتر کودک (Best Interests of the Child): هرگونه اقدام نظامی باید این اصل را اولویت دهد.
تحقیقات متعدد مستقل مسئولیت آمریکا را تایید کردهاند:
گزارش مارس ۲۰۲۶ نیویورکتایمز: این گزارش با استفاده از تصاویر ماهوارهای، ویدیوها و پستهای رسانههای اجتماعی، نتیجه گرفت که حمله توسط آمریکا انجام شده و ناشی از اطلاعات قدیمی هدف بوده است.
گزارش جولای ۲۰۲۶ سیانان: در این گزارش آمده است که فرماندهان آمریکایی هشدارهای اطلاعاتی را نادیده گرفتهاند.
گزارش جولای ۲۰۲۶ اسکاینیوز: تحقیق ۴ و نیم ماهه مورد نظر نتیجهگیری کرد: همه شواهد به سمت مسئولیت آمریکا اشاره دارد.
گزارش رویترز و عفو بینالملل: این گزارشها، شواهد ماهوارهای و مصاحبهها مسئولیت آمریکا را محتمل دانستند و خواستار پاسخگویی شدند.
دیدهبان حقوق بشر: این گزارش تصریح کرد که الگوی حمله به چندین ساختمان مجاور نشاندهنده عدم تصادفی بودن است.
تحقیقات پنتاگون: این تحقیقات ادعایی ماهها طول کشیده و نهایی نشده است.
ایران و سازمانهای حقوق بشری خواستار تحقیق مستقل بینالمللی هستند.
حمله به مدرسه میناب نمادی از هزینه انسانی جنگ و چالشهای رعایت حقوق بینالملل در عملیات نظامی مدرن است؛ با وجود توجیههای ادعایی آمریکا در رابطه با این جنایت، همچنان موضوعهای عدم احتیاط کافی و تاخیر در پاسخگویی، این رویداد را به یک مورد جدی نقض حقوق بشر و بشردوستانه تبدیل کرده است.
خواستههای جهانی برای شفافیت، جبران خسارت و جلوگیری از تکرار چنین حوادثی ادامه دارد؛ این پرونده میتواند در مجامع بینالمللی مانند دیوان بینالمللی کیفری یا شورای امنیت پیگیری شود.