نگاهی به تعریف اماکن غیرنظامی در حقوق بینالملل
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته در مصاحبهای در لفاظیهای تهدیدآمیز در جریان از سر گرفتن تجاوز نظامی به ایران، ادعا کرد: ما تمام نیروگاههای آنها را از بین خواهیم برد؛ ما تمام پلهای آنها را از بین خواهیم برد.
وی اوایل ماه آوریل نیز تهدیدهای مشابهی را در مورد زیرساختهای غیرنظامی مطرح کرد.
به گزارش الجزیره، از زمان از سرگیری تجاوز نظامی آمریکا به ایران، دستکم ۵۰ نفر در ایران به شهادت رسیدند و ۵۰۰ نفر از ۱۵ جولای (۲۴ تیر) مجروح شدهاند؛ در عین حال، دهها مکان عمدتا غیرنظامی در ایران در هفته گذشته مورد حمله قرار گرفتهاند.
قوانین بینالمللی بشردوستانه به صراحت هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی در درگیریهای مسلحانه را ممنوع میکند؛ آمریکا و رژیم صهیونیستی در مرحله اول تجاوز نظامی که در ۲۸ فوریه (نهم اسفند ۱۴۰۴) علیه ایران آغاز کردند، چندین مکان غیرنظامی ازجمله یک مدرسه دخترانه در میناب که در آن دستکم ۱۷۰ نفر به شهادت رسیدند، هدف قرار دادند.
سخنگوی دبیرکل سازمان ملل جمعه گفت که آنتونیو گوترش بهویژه نگران حملهها به زیرساختهای غیرنظامی در ایران است و چنین حملههایی غیرقابل قبول هستند.
کنوانسیونهای ژنو ۱۹۴۹ و پروتکلهای الحاقی آنها در سال ۱۹۷۷، حملههای مسلحانه یا انتقامجویی به زیرساختها یا اشیا غیرنظامی را در طول درگیری ممنوع میکنند.
قانون میگوید زیرساختهای غیرنظامی شامل تمام اشیایی است که اهداف نظامی نیستند و معمولا به اهداف غیرنظامی اختصاص داده شدهاند، مانند عبادتگاه، خانه یا دیگر اماکن مسکونی یا مدرسه.
این موارد همچنین شامل هرگونه تاسیساتی میشود که از زندگی روزمره غیرنظامیان پشتیبانی میکند و برای عملکرد یک جامعه حیاتی است: بهعنوان مثال، جادهها، پلها، راهآهن، فرودگاهها، نیروگاههای برق، سیستمهای فاضلاب، بیمارستانها و سیستمهای تلفن و اینترنت.
این معاهده بیان میکند که تاسیسات و منابع آب آشامیدنی، تاسیسات آبیاری، مواد غذایی، محصولات کشاورزی، دام و همچنین سدها، خاکریزها و نیروگاههای تولید انرژی هستهای نیز نمیتوانند هدف قرار گیرند.
طبق قانون، وقتی در مورد اینکه آیا یک شی برای اهداف نظامی یا غیرنظامی استفاده میشود، تردید وجود دارد، طرفین باید فرض کنند که آن شی غیرنظامی است و بنابراین نمیتوانند به آن حمله کنند.
اگرچه زیرساختهای غیرنظامی تنها زمانی به یک هدف مشروع تبدیل میشوند که بتوان ثابت کرد تخریب آن یک مزیت نظامی قطعی ایجاد میکند، با وجود این، قانون حکم میکند که چنین حملههایی باید تضمین کنند که ضربه زدنها به زیرساختهای غیرنظامی متناسب با مزیت نظامی باقی بماند.
بهطور خلاصه، حمله به اهداف مشکوک غیرنظامی در صورتی ممنوع است که خطرات آن برای غیرنظامیان مرگ، جراحت و عملکرد صحیح زندگی غیرنظامیان از دستاوردهای نظامی بیشتر باشد.
لوک موفت، استاد حقوق و متخصص آسیبهای غیرنظامی در دانشگاه کوئینز بلفاست، گفت: فرض اساسی این است که زیرساختها غیرنظامی هستند و تا زمانی که از طریق استفاده دشمن یا استفادههای آینده به یک هدف نظامی تبدیل نشدهاند، محافظت میشوند.
وی تصریح کرد: نیروهای آمریکا و ناتو از این توجیه برای حملههای گذشته به نیروگاههای برق یا آب در عراق یا لیبی استفاده کردهاند، اگرچه این حملهها باعث آسیب به غیرنظامیان شده است؛ از آنجا که مرز بسیار باریکی بین جلوگیری از استفاده دشمن از زیرساختها و تاثیر بر غیرنظامیان وجود دارد، ارتشها باید دائما تایید کنند که اهداف یک مزیت نظامی ایجاد میکنند و آسیب به غیرنظامیان بیش از حد نیست.
این استاد حقوق گفت: در غیر اینصورت میتواند یک حمله کورکورانه باشد و چنین حملههای کورکورانهای میتواند بهعنوان جنایت جنگی تحت پیگرد قانونی قرار گیرد.
گزارشهای مختلفی از حملههای آمریکا به زیرساختهای غیرنظامی طبق تعریف معاهده ژنو، در ایران بهویژه در مناطق ساحلی جنوبی نزدیک تنگه هرمز وجود دارد.
در شهر بندرعباس که میزبان قطب اصلی دریایی و بزرگترین بندر تجاری ایران است، یک تاسیسات راهآهن و پل کهورستان مورد اصابت قرار گرفتند؛ این پل بندرعباس را به شهرهای دیگر متصل میکند؛ در جریان این حملهها چندین نفر شهید شدند و یک وسیله نقلیه سقوط کرد.
در استان هرمزگان که بندرعباس مرکز آن است، ۶ پل در شهرستان بندر خمیر تخریب شد و رفتوآمد به بندرعباس را مختل کرد؛ این موارد شامل پل گریوه، پلی در نزدیکی روستای لاتیدان، ۲ پل کوچکتر در جاده کهورستان-لار، پل روستای مارو که بندر خمیر را به بندرعباس متصل میکند و یک پل ناتمام در امتداد محور بندر خمیر-کشار-بندر عباس است.
پل راهآهن آق تقه خان در استان گلستان که ایران را از طریق ترکمنستان و قزاقستان به چین و روسیه متصل میکند نیز مورد اصابت قرار گرفت.
حملههایی نیز به شبکههای راهآهن بین تهران و شهر مشهد که در منطقه خراسان رضوی قرار دارد، صورت گرفت.
بیمارستان شهید بقایی در اهواز مورد اصابت قرار گرفت و از کار افتاد و باعث تخلیه بیش از ۲۰۰ بیمار شد.
در موسیان شهرستان دهلران، یک تاسیسات آب معدنی مورد اصابت قرار گرفت؛ این منطقه قبلا در مرحله اول تجاوز نظامی مورد هدف قرار گرفته بود.
کارخانه آب شیرینکن روستای بونجی در جنوب جاسک مورد اصابت قرار گرفت و ۱۰ هزار نفر از آب آشامیدنی محروم شدند؛ بنا به گزارشها، تاسیسات ذخیرهسازی گندم در شهرستان هویزه و یک تاسیسات دیگر در شهرستان دشت آزادگان، هر ۲ در استان خوزستان، مورد حمله قرار گرفتند.
همچنین یک کارخانه آب شیرینکن در بمانی شهرستان سیریک، پس از آتشبس ماه آوریل و درست قبل از امضای تفاهمنامه، مورد حمله قرار گرفت.
گزارشها از حمله به فرودگاه شهر ایرانشهر در جنوب ایران حکایت دارند که منجر به مجروح شدن یک نفر و آسیب به تاسیسات برق و یک مخزن سوخت و قطع برق شد.
در سمنان، بخشهایی از فرودگاه مورد حمله قرار گرفت و خسارتهای جزئی دید؛ فرودگاه توحید در جم نیز هدف حمله قرار گرفت.
اسکلههای ماهیگیری و تجاری در شهرستان سیریک مورد حمله قرار گرفتند و منجر به تلفات متعدد شدند.
اسکلههای ماهیگیری و تجاری در بندرعباس نیز مورد حمله قرار گرفتند؛ در عین حال، بندر تجاری کیش در استان هرمزگان مورد حمله قرار گرفت.
یک دکل ارتباطی در بندرعباس مورد اصابت قرار گرفت؛ در جزیره قشم، یک دکل ارتباطی مورد اصابت قرار گرفت و آسیب دید.
حملههای متعددی به مناطق مسکونی بندرعباس گزارش شده است.
یک ایستگاه حفاظت از محیط زیست در حاجیآباد استان هرمزگان، مورد اصابت قرار گرفت؛ ضمن اینکه یک ایستگاه جستوجو و نجات در کیش استان هرمزگان، هم هدف قرار گرفت.
یک تصفیهخانه فاضلاب در باغ پرندگان، مکان گردشگری شناختهشده در بندرعباس، هم مورد دیگری از این فهرست است.
حملههای آمریکا به نیروگاه هستهای بوشهر، آسیب وارد کرد.
تاسیسات هستهای نیمهساخته دارخوین در جنوب استان خوزستان نیز در آخر هفته مورد حمله قرار گرفت.