بخشش مهریه؛ تصمیمی که معمولاً برگشت ندارد
همواره یکی از حساسترین و پرچالشترین موضوعات دعاوی خانواده در محاکم قضایی ایران بوده است. از یک سو، حق مسلم زن به شمار میرود که به محض وقوع عقد نکاح، مالکیت او بر آن تثبیت میشود و از سوی دیگر، در بسیاری از پروندههای طلاق یا اختلافات زناشویی، بحث بخشش مهریه توسط زوجه به عنوان راهکاری برای حل و فصل اختلافات یا تسهیل مطرح میشود.
اما پرسشی که در این میان ذهن بسیاری از فعالان حقوقی، قضات و حتی عموم مردم را به خود مشغول کرده، این است که آیا زن پس از بخشیدن مهریه، میتواند از تصمیم خود پشیمان شود و دوباره آن را مطالبه کند؟ پاسخ به این پرسش، مستقیماً به این موضوع بستگی دارد که بخشش مهریه در چه قالب حقوقیای قرار میگیرد: آیا آن را «هبه» (بخشش رایگان با شرط قبض) محسوب کنیم یا «ابراء» (گذشت از طلب)؟ چرا که هر یک احکام متفاوتی از نظر امکان یا عدم امکان رجوع دارند.
این گزارش ضمن تبیین تفاوتهای اساسی میان هبه و ابراء، به این پرسش اساسی پاسخ میدهد و تأکید میکند که در اغلب موارد، بخشش مهریه قابلیت رجوع ندارد.
اکبر رشیدی معاون قضایی دادگستری استان لرستان در این رابطه و در گفتوگو با میزان، با اشاره به این سؤال که آیا زن پس از بخشیدن مهریه، حق رجوع دارد یا خیر؟، گفت: برای پاسخ به این سؤال باید ابتدا بدانیم مهریه از لحظه عقد در مالکیت زن است و او طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی میتواند هر تصرفی در آن انجام دهد، حتی ببخشد.
وی با بیان اینکه حقوقدانان در ماهیت این بخشش دو نظر دارند، افزود: گروهی آن را هبه (بخششِ رایگان با قبض و اقباض) میدانند و گروهی ابراء (گذشت از طلب). تشخیص این دو تفاوت اساسی در قابلیت رجوع ایجاد میکند.