نگاه حقوقی به لفاظیهای تهدیدآمیز در ادبیات دیپلماتیک
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در تازهترین لفاظیهای تهدیدآمیز خود علیه ایران، مدعی شده که «ارتش آمریکا آماده، مایل و قادر است تمام مناطق ایران را هدف قرار دهد.
در ادبیات دیپلماتیک جهان امروز، به کارگیری عبارتهایی مانند «نابودی کامل یک کشور» و «بازگرداندن به عصر حجر» فراتر از یک لفاظی تند سیاسی، وارد قلمرو مسئولیتهای حقوقی دولتها میشود.
ممنوعیت تهدید یا توسل به زور، یکی از قواعد آمره در حقوق بینالملل است که هیچ استثنایی بر آن وارد نیست. نهادها و معاهدههای بینالمللی چارچوبهای سختگیرانهای را در این زمینه تدوین کردهاند.
منشور ملل متحد (بند ۴ ماده ۲): این بند به صراحت اعلام میکند که تمامی اعضا باید در روابط بینالمللی خود از تهدید به زور یا توسل به زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری خودداری کنند؛ بنابراین، تهدید به نابودی تمدنی یا زیرساختی، نقض آشکار و اولیه منشور سازمان ملل است.
حقوق بینالملل بشردوستانه (قواعد کنوانسیونهای ژنو): طبق این قواعد، ۲ اصل بنیادین تفکیک و تناسب ستون فقرات حقوق جنگ را تشکیل میدهند؛ اصل تفکیک هرگونه حمله به اهداف غیرنظامی (مانند پلها، نیروگاهها و پالایشگاهها) را ممنوع میکند. تهدید به نابودی فراگیر، عملا اعلام نیت برای نادیدهگرفتن این ۲ اصل است.
اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی (ICC): حملههای عامدانه گسترده که به رنج و ویرانی زیرساختهای حیاتی زندگی غیرنظامیان منجر شود، در زمره جنایتهای جنگی قرار گرفته و در صورت نظاممند بودن، مصداق جنایت علیه بشریت تلقی میشود.
از منظر حقوق بشر، تهدید به نابودی یک کشور بهطور مستقیم حق حیات را که در ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) قید شده است، هدف قرار میدهد.
ترویج چنین ادبیاتی به معنی تهدید به سلب حق حیات، حق سلامت، و حق برخورداری از رفاه اقتصادی و اجتماعی یک ملت به صورت جمعی است.
در ماههای اخیر، لفاظیها و تهدیدات مقامهای غربی از جمله دونالد ترامپ مبنی بر «بازگرداندن ایران به عصر حجر» یا «نابود کردن کل کشور در صورت عدم تسلیم»، با واکنشهای شدید حقوقی و دیپلماتیک همراه بوده است.
تحلیلگران حقوقی معتقدند این اظهارات خطوط قرمز بینالمللی را جابهجا کرده است.
حقوق بینالملل مدرن برای پیشگیری از بازگشت به قانون جنگل شکل گرفته است. تهدید به نابودی مردم یک کشور یا ساختارهای تمدنی آن، معیاری روشن برای ارزیابی پایبندی دولتها به نظم بینالمللی است؛ ادبیاتی که از نظر منشور ملل متحد، کنوانسیونهای ژنو و اصول بنیادین حقوق بشر محکوم و واجد مسئولیت بینالمللی است.