سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی پاسخی هوشمندانه به برخی چالشهای ناشی از اجرای قانون تسهیل است
حسن عبدلیان پور رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه در یادداشتی که در اختیار قرار داد نوشت: سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی دادگستری، که در اجرای تکالیف مقرر در قانون برنامه هفتم پیشرفت و در بستر سامانه شفافیت قوه قضاییه طراحی و راهاندازی شده است، میتواند نقش مؤثری در افزایش اعتماد عمومی، بهبود کیفیت خدمات حقوقی و کارشناسی و حمایت از حقوق شهروندان ایفا کند.
امروزه شفافیت، یکی از ارکان حکمرانی مطلوب و از مهمترین ابزارهای ارتقای کارآمدی نهادهای عمومی و حرفهای است. جامعه نیز به درستی انتظار دارد در حوزه خدمات تخصصی و اثرگذار بر حقوق و سرنوشت افراد، اطلاعات لازم برای تصمیمگیری آگاهانه در اختیار شهروندان قرار گیرد. در همین چارچوب، راهاندازی سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی را باید اقدامی مهم در جهت تحقق این مطالبه عمومی و اجرای تکالیف قانونی قوه قضاییه ارزیابی کرد.
یکی از مهمترین کارکردهای این سامانه، تضمین حق مردم برای دسترسی به اطلاعات و انتخاب آگاهانه است. اشخاصی که برای پیگیری حقوق خود به وکیل یا کارشناس رسمی مراجعه میکنند، حق دارند پیش از انتخاب، از سوابق حرفهای، حوزههای فعالیت، میزان تجربه، وضعیت پروندهها و سوابق انتظامی مرتبط با ارائهدهندگان این خدمات آگاهی داشته باشند.
دسترسی به اطلاعات معتبر و مستند، علاوه بر افزایش اطمینان شهروندان، موجب کاهش اختلافات و ارتقای سطح رضایتمندی عمومی خواهد شد. هر اندازه انتخاب افراد بر پایه اطلاعات دقیقتر صورت گیرد، امکان شکلگیری روابط حرفهای موفقتر و اعتماد متقابل میان مردم و ارائهدهندگان خدمات حقوقی و کارشناسی نیز افزایش خواهد یافت.
بیتردید مهمترین سرمایه نهاد وکالت و کارشناسی رسمی، اعتماد عمومی است و این اعتماد بیش از هر چیز بر کیفیت خدمات ارائهشده استوار است. سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی میتواند به عنوان ابزاری مؤثر برای ارتقای کیفیت خدمات حرفهای عمل کند.
ثبت و انعکاس اطلاعات حرفهای، سوابق فعالیت و فرآیند رسیدگی به شکایات، موجب تقویت مسئولیتپذیری، دقت حرفهای و اهتمام بیشتر به رعایت استانداردهای تخصصی خواهد شد. در نتیجه، این سامانه نه تنها به نفع مردم، بلکه در نهایت به نفع جامعه وکالت و کارشناسی رسمی نیز خواهد بود؛ زیرا موجب تقویت اعتماد عمومی و ارتقای جایگاه حرفهای فعالان متعهد و توانمند این حوزهها میشود.
قانون تسهیل صدور مجوزهای کسبوکار، در سالهای اخیر تغییرات قابل توجهی در فرآیند ورود به حرفه وکالت و کارشناسی رسمی ایجاد کرده است. فارغ از دیدگاههای موافق و مخالف نسبت به این قانون، واقعیت آن است که اجرای آن موجب افزایش قابل توجه تعداد پذیرفتهشدگان و توسعه کمی این حرفهها شده است.
چنین تحولاتی به طور طبیعی ضرورت تقویت سازوکارهای ارزیابی عملکرد، تضمین کیفیت خدمات و افزایش شفافیت را بیش از گذشته مطرح میکند. در این چارچوب، سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی را میتوان بخشی از پاسخ منطقی و قانونی به نیازهای جدید این حوزه دانست. این سامانه با فراهم کردن امکان دسترسی به اطلاعات حرفهای و ایجاد بستر مناسب برای ثبت و پیگیری شکایات، به تقویت نظارت، افزایش پاسخگویی و ارتقای کیفیت خدمات کمک میکند و میتواند بخشی از دغدغههای موجود درباره آثار توسعه کمی این حرفه را مدیریت نماید.
در خصوص این سامانه، دیدگاهها و دغدغههایی نیز از سوی برخی حقوقدانان و فعالان حرفهای مطرح شده است که بخشی از آنها ناظر بر حفظ استقلال حرفهای وکالت و کارشناسی رسمی است. این دغدغهها قابل احترام و شایسته توجه است.
با این حال، باید توجه داشت که شفافیت و پاسخگویی با استقلال حرفهای تعارضی ندارند. استقلال وکیل و کارشناس رسمی از اصول بنیادین دادرسی عادلانه و تضمینکننده حقوق شهروندان است و باید همواره مورد صیانت قرار گیرد. در عین حال، اطلاعرسانی صحیح، دسترسی مردم به اطلاعات و ایجاد سازوکارهای قانونی برای پاسخگویی نیز از الزامات حکمرانی مطلوب و ارائه خدمات حرفهای در عصر حاضر محسوب میشود.
بر این اساس، آنچه اهمیت دارد اجرای دقیق، متوازن و قانونمند سامانه در چارچوب قوانین و مقررات و با رعایت کامل جایگاه و استقلال حرفهای وکلا و کارشناسان رسمی است، رویکردی که میتواند همزمان حقوق مردم، اقتضائات حرفهای و اهداف قانونگذار را تأمین کند.
از این رو سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی را باید یکی از گامهای مهم قوه قضاییه در مسیر تحقق شفافیت، ارتقای کیفیت خدمات، حمایت از حقوق مردم و افزایش اعتماد عمومی دانست. این سامانه در صورت اجرای صحیح و متوازن، میتواند ضمن تقویت پاسخگویی و بهبود فرآیندهای نظارتی، به ارتقای جایگاه حرفهای وکلا و کارشناسان رسمی نیز یاری رساند و زمینه ارائه خدماتی کارآمدتر، دقیقتر و منطبق با انتظارات جامعه را فراهم آورد.