روز جهانی پناهندگان و چشمانداز تیره بحرانهای منجر به آوارگی
روز جهانی پناهندگان که هر ساله ۲۰ ژوئن (۳۰ خرداد) برای بزرگداشت پناهندگان در سراسر جهان تعیین شده است، برای نخستین بار در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۱ به مناسبت پنجاهمین سالگرد کنوانسیون ۱۹۵۱ مربوط به وضعیت پناهندگان در سطح جهان برگزار شد.
کنوانسیون ۱۹۵۱ که پس از جنگ جهانی دوم تصویب شد، تصریح کرد که هر کسی که مجبور به فرار از جنگ، درگیری و ... شده باشد، حق دارد به دنبال امنیت و حمایت باشد؛ این توافقنامه بینالمللی بنیادی تعریف میکند پناهنده کیست و حقوق پناهندگان را مشخص میکند.
مفاد قانونی کنوانسیون پناهندگان ۱۹۵۱ و پروتکل ۱۹۶۷ آن بر این باور استوار است که پناهندگان دستکم شایسته همان استانداردهای رفتاری هستند که دیگر اتباع خارجی در یک کشور معین از آن برخوردارند و در بسیاری از موارد، همان رفتاری که ملت با آنها دارد.
این روز در ابتدا و پیش از اینکه مجمع عمومی سازمان ملل رسما آن را در دسامبر ۲۰۰۰ بهعنوان یک روز بینالمللی تعیین کند، بهعنوان روز پناهندگان آفریقا شناخته میشد.
موضوع روز جهانی پناهندگان ۲۰۲۶ «تا زمانی که همه در امان باشند» است و بهعنوان فراخوانی جهانی برای اقدام جوامع، نهادها و دولتها برای ادامه تلاش برای یافتن راهحلها عمل میکند.
براساس گزارش دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR)، در پایان سال ۲۰۲۵، حدود ۱۱۷.۸ میلیون نفر در سراسر جهان به اجبار آواره شدهاند؛ ۶۸.۷ میلیون نفر نیز در داخل کشور آواره شدهاند.
۶۵ درصد از کل پناهندگان تحت پوشش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، فقط از ۵ کشور اوکراین، ونزوئلا، سوریه، افغانستان و سودان هستند و طبق گزارش آژنس کودکان سازمان ملل (یونیسف)، ۴۵.۳ میلیون کودک در جهان به دلیل درگیری، خشونت و بحرانهای مرتبط با آبوهوا به اجبار آواره شدهاند.
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل UNHCR از جامعه بینالمللی خواسته است تا حمایت خود را از نزدیک به ۴۲ میلیون پناهجو در سراسر جهان افزایش دهد.
برهم صالح، رئیس کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، هشدار داد: میلیونها پناهجو خود را در دام وابستگی میبینند و برای بقای روزانه خود به میزان رو به کاهشی از کمکها متکی هستند.
دسترسی به آموزش، مراقبتهای بهداشتی و خدمات سلامت روان؛
حمایت چیزی نیست که یک شخص یا سازمان بتواند به تنهایی آن را فراهم کند؛ این حمایت از طریق جوامعی که پذیرای یکدیگر هستند، دولتهایی که از حقوق حمایت میکنند و مردمی که از نادیده گرفتن آن خودداری میکنند، ساخته میشود.
امروزه میلیونها پناهنده با مرزهای بسته، طرد، ترس و محرومیت از حقوق اساسی روبهرو هستند؛ وقتی حمایت برای برخی افراد تضعیف میشود، برای همه تضعیف میشود.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل در آستانه روز جهانی پناهندگان، با انتشار پیامی خواستار حمایت بیشتر از پناهندگان شد.
وی با اشاره به اینکه با عمیقتر شدن اختلافها در سراسر جهان، درگیریهای جدید و طولانی میلیونها زن، کودک و مرد را مجبور به جستوجوی امنیت در دور از خانه میکند، گفت: این دوران آشفته باید لحظهای برای تجدید همبستگی و اقدام قاطع برای محافظت از افرادی باشد که آواره شدهاند؛ این شامل حمایت از کنوانسیون پناهندگان است که از زمان تصویب آن در ۷۵ سال پیش پس از جنگ جهانی دوم، جان میلیونها نفر را نجات داده است.
دبیرکل سازمان ملل در ادامه تصریح کرد: در روز جهانی پناهندگان، ما خواستار حمایت بیشتر از همه کسانی هستیم که مجبور به فرار شدهاند و همچنین کشورها و جوامعی که میزبان آنها هستند.
گوترش همچنین از جهان خواست از سخاوت جوامع در کشورهای در حال توسعه که میزبان تقریبا ۳ چهارم پناهندگان جهان هستند، الهام بگیرند و از حقوق همه افرادی که مجبور به فرار شدهاند، اکنون و برای نسلهای آینده، محافظت کنند.
روز جهانی پناهندگان حقوق، تابآوری و نیازهای پناهندگان و آوارگان در سراسر جهان را برجسته میکند؛ ۴۵.۳ میلیون کودک در جهان وجود دارند که به دلیل درگیری، خشونت و بحرانهای مرتبط با آبوهوا، به اجبار آواره شدهاند.
کودکان آواره با خطرات عمدهای ازجمله از دست دادن آموزش، تروما، استثمار و فقدان مراقبتهای بهداشتی روبهرو هستند.
در سطح جهان، از هر ۶ کودک، بیش از یک نفر یا در منطقه جنگی فعال زندگی میکند یا از آن فرار میکند.
امسال، روز جهانی پناهندگان در لحظهای از نیاز فوقالعاده فرا میرسد، زیرا دهها میلیون کودک آواره با خطرات فزایندهای روبهرو هستند که بسیار فراتر از خود آوارگی است.
براساس گزارش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، در سراسر جهان، حدود ۴۵.۳ میلیون کودک به اجبار، چه در داخل و چه در خارج از مرزها، آواره شدهاند؛ در حالی که کودکان ۲۹ درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهند، ۳۸ درصد از کل ۱۱۷.۸ میلیون آواره اجباری در جهان را تشکیل میدهند.
این شامل کودکان و خانوادههایی میشود که به دلیل جنگ در سودان و خشونت در جمهوری دموکراتیک کنگو و همچنین به دلیل بحرانهای طولانی مدت در افغانستان، هائیتی، میانمار، اوکراین و ونزوئلا آواره شدهاند.
نزدیک به یک میلیون پناهنده روهینگیایی در بنگلادش پناه گرفتهاند که بسیاری از آنها از سال ۲۰۱۷ در اردوگاهها زندگی میکنند.
درگیری و خشونت از عوامل اصلی آوارگی کودکان هستند، اما به ندرت تنها عوامل هستند؛ شوکهای آبوهوایی، زلزله و دیگر بلایای طبیعی همچنان بهطور فزایندهای کودکان و خانوادههای آسیبپذیر را آواره میکنند؛ بهطوری که تخمین زده میشود ۶۰ درصد از پناهندگان و آوارگان داخلی در کشورهایی زندگی میکنند که بیشترین آسیب را از تغییرات آبوهوایی دیدهاند.
از هر ۴ پناهنده یا آواره ناشی از درگیری، ۳ نفر در کشورهایی زندگی میکنند که در معرض خطرات مرتبط با آبوهوا قرار دارند و این خطرات آنها را تشدید میکند.
کودکان آواره در معرض خطرات زیادی ازجمله موارد زیر آسیبپذیر هستند:
دختران با خطرات بیشتری ازجمله خشونت مبتنی بر جنسیت روبهرو هستند؛ فقط در سودان، میلیونها کودک در معرض خطر خشونت جنسی هستند که بهعنوان یک تاکتیک جنگی مورد استفاده قرار میگیرد.
سودان یکی از فاجعهبارترین فوریتهای انسانی در جهان امروز را تجربه میکند؛ درگیریهای بی رحمانه، ناامنی غذایی، شیوع بیماریها و فروپاشی خدمات ضروری، میلیونها نفر را به آستانه نابودی کشانده است.
تخمین زده میشود ۳۳.۷ میلیون نفر تقریبا نیمی از آنها کودک به کمکهای بشردوستانه فوری نیاز دارند؛ بیش از ۵ میلیون کودک مجبور به ترک خانههای خود شدهاند که بسیاری از آنها بارها و بارها مجبور به ترک خانههای خود شدهاند.