سیاست افزایش ظرفیت پزشکی در تقاطع کیفیت آموزش و نیاز درمانی - خانه ملت

؛ ؛  افزایش ظرفیت پذیرش پزشکی به یکی از چالش‌های مهم سیاست‌گذاری سلامت در کشور تبدیل شده است و از سویی کمبود پزشک در مناطق محروم و تمرکز بخش عمده‌ای از پزشکان در کلان‌شهرها، دسترسی به خدمات درمانی را محدود و بحران توزیع نیروی انسانی را تشدید کرده است و همزمان، محدودیت در زیرساخت‌های آموزشی، کمبود فضای آموزشی و استاد، شرایط را برای افزایش ظرفیت دشوار کرده است و بدون توجه به این محدودیت‌ها، افزایش ظرفیت پذیرش پزشکی می‌تواند کیفیت آموزش پزشکی را کاهش دهد و مشکلات نگهداشت پزشکان را تشدید کند و برنامه‌ریزی همزمان برای توسعه زیرساخت‌ها و اصلاح نظام توزیع پزشکان ضروری است تا نیازهای درمانی مردم پاسخ داده شود و کیفیت نظام سلامت حفظ شود.

در همین راستا دو دیدگاه متفاوت در میان اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی مطرح می‌شود.

فاطمه محمدبیگی عضو کمیسیون بهداشت و درمان و نماینده مردم قزوین در گفت و گو با خبرنگار خانه ملت کمبود پزشک را واقعی و جدی توصیف می‌کند و بر ضرورت افزایش ظرفیت همراه با توسعه زیرساخت‌ها تأکید دارد و در مقابل، سید محمد جمالیان در گفت و گو با خبرنگار خانه ملت هشدار می‌دهد که افزایش ظرفیت بدون تأمین زیرساخت‌ها و اصلاح سیاست‌های نگهداشت پزشکان، به افت کیفیت آموزش پزشکی و تضعیف نظام سلامت منجر خواهد شد.

هر دو نماینده بر این نکته تأکید می‌کنند که نظام سلامت کشور با چالش‌های جدی مواجه است و وضعیت موجود پاسخگوی نیازهای درمانی مردم نیست با این حال، تفاوت اصلی در نگاه آن‌ها به ریشه بحران و مسیر اصلاح سیاست‌ها مطرح می‌شود.  محمدبیگی بحران را ترکیبی از کمبود پزشک، توزیع نامتوازن و ضعف زیرساخت‌ها عنوان می‌کند، در حالی که جمالیان ریشه مشکل را بیش از هر چیز در افت کیفیت آموزش پزشکی و ناتوانی در نگهداشت پزشکان می‌داند.

 نگاه محمدبیگی؛ کمبود واقعی پزشک و ضرورت اقدام چندلایه

نماینده مردم قزوین در مجلس کمبود پزشک را واقعی، جدی و قابل اثبات با شاخص‌های علمی، آماری و اپیدمیولوژیک می‌داند و می‌گوید: گستردگی جغرافیایی کشور، پراکندگی جمعیت و وجود روستاها و شهرستان‌های متعدد موجب شده است شدت کمبود پزشک در بسیاری از مناطق محسوس باشد.

وی می‌افزاید: تمرکز بخش عمده‌ای از پزشکان در ۵ کلان‌شهر کشور، بحران توزیع نامتوازن را تشدید کرده است و این موضوع موجب شده برخی مناطق از دسترسی مناسب به خدمات درمانی محروم بمانند.

این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس تصریح می‌کند: علاوه بر کمبود عددی پزشک، از ظرفیت پزشکان موجود نیز به‌درستی استفاده نمی‌شود و بخشی از پزشکان به دلایل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و اداری در حرفه اصلی طبابت فعال نیستند.

محمدبیگی تأکید می‌کند: افزایش ظرفیت پزشکی ضروری است، اما این اقدام به‌تنهایی کفایت نمی‌کند و باید همزمان با ایجاد بستر مناسب برای توزیع پزشک، تربیت پزشکان کارآمد و باسواد، توسعه امکانات آموزشی و دانشجویی و تأمین استاد انجام شود تا کیفیت آموزش پزشکی حفظ شود.

بهانه قرار دادن نبود زیرساخت‌ها برای محدود کردن ظرفیت پزشکی، پاک کردن صورت مسئله کمبود پزشک است

وی در ادامه با اشاره به موضوع زیرساخت‌های آموزشی می گوید: بهانه قرار دادن نبود زیرساخت‌ها برای محدود کردن ظرفیت پزشکی به معنای پاک کردن صورت مسئله کمبود پزشک است و اگر بودجه کافی برای اجرای افزایش ظرفیت پزشکی وجود ندارد چرا اعتبارات مناسب در لوایح بودجه ای پیش نمی شود؟؛ کاهش ظرفیت پزشکی ظلم به سلامت مردم است و دولت و وزارت بهداشت مکلف‌اند همزمان با افزایش ظرفیت، زیرساخت‌های آموزشی و عمرانی مورد نیاز را نیز فراهم کنند.

محمدبیگی هشدار می‌دهد که حذف یا لغو برخی ردیف‌های بودجه‌ای مرتبط با خوابگاه‌های دانشجویی، عدم افتتاح دانشکده‌های جدید و کمبود فضاهای آموزشی، نشانه‌هایی از کم‌کاری در حوزه توسعه زیرساخت‌هاست و تداوم این روند می‌تواند در سال‌های آینده کشور را با بحران‌های جدی‌تری مواجه کند.

به گفته او، ادامه این وضعیت ممکن است حتی برای اقدامات درمانی ساده، بیماران را ناچار به اعزام به خارج از کشور با هزینه‌های گزاف کند و سلامت مادر، کودک و خانواده را در معرض خطر قرار دهد.

 نگاه جمالیان؛ بحران کیفیت آموزش و ضعف نگهداشت پزشک

جمالیان در ادامه با بیان اینکه مخالفتی با اصل خدمت‌رسانی به مردم وجود ندارد، می گوید: در برخی موارد برای حل یک مشکل، راهکارهایی ارائه می‌شود که نه‌تنها مشکل را برطرف نمی‌کند، بلکه بخش‌های دیگری از نظام سلامت را نیز دچار آسیب می‌کند.

وی می افزاید: افزایش ظرفیت پزشکی بدون توجه به زیرساخت‌های آموزشی، تجهیزات، استاد و امکانات لازم، موجب افت جدی کیفیت آموزش پزشکی شده است.

این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با اشاره به آمار دانشجویان پزشکی تاکید می کند که هم‌اکنون حدود ۷۱ هزار دانشجوی پزشکی در کشور مشغول تحصیل هستند که حدود ۲۱ هزار نفر از آن‌ها از سهمیه مناطق محروم پذیرش شده‌اند و از نظر او بعید است منطقه‌ای در کشور وجود داشته باشد که پزشک تربیت نکرده باشد.

نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس مشکل اصلی نظام سلامت را کمبود پزشک نمی‌داند و تأکید می‌کند: مسئله اساسی، ناتوانی در نگهداشت پزشکان پس از فارغ‌التحصیلی است.

به گفته او، حدود ۳۰ هزار پزشک در کشور وجود دارند که در عرصه درمان فعالیت نمی‌کنند و پایین بودن درآمد اختصاصی پزشکان و عدم تناسب آن با هزینه‌های زندگی از دلایل اصلی این وضعیت به شمار می‌رود.

این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس می‌افزاید: بسیاری از پزشکان به دلیل مشکلات معیشتی یا از حرفه درمان فاصله می‌گیرند یا به سمت حوزه‌هایی با درآمد بالاتر مانند خدمات زیبایی، درمان ترک اعتیاد و فعالیت‌های مشابه سوق داده می‌شوند و تا زمانی که مشکل معیشت و جذابیت حرفه پزشکی حل نشود، افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی به بهبود ارائه خدمات درمانی منجر نخواهد شد و صرفاً به افت کیفیت آموزش پزشکی خواهد انجامید.

مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد موضوع کمبود پزشک و افزایش ظرفیت پذیرش پزشکی به مسئله‌ای چندبعدی در سیاست‌گذاری سلامت تبدیل شده است؛ محمدبیگی بر ضرورت افزایش ظرفیت همراه با توسعه زیرساخت‌ها و اصلاح توزیع پزشک تأکید دارد و جمالیان بر این باور است که بدون اصلاح سیاست‌های نگهداشت پزشکان و ارتقای کیفیت آموزش، افزایش ظرفیت نتیجه‌ای در بهبود خدمات درمانی نخواهد داشت.

برآیند اظهارات مطرح‌شده بیانگر آن است که حل مسئله کمبود پزشک نیازمند تصمیم‌گیری‌های هماهنگ و واقع‌بینانه در سطح کلان سیاست‌گذاری سلامت است؛ تصمیماتی که هم پاسخگوی نیازهای درمانی مردم باشد و هم از افت کیفیت آموزش پزشکی و فرسایش سرمایه انسانی نظام سلامت جلوگیری کند. /