عبدلیانپور : مجموعه مرکز درصدد هوشمندسازی خدمات قضایی است – مرکز وکلا٬ کارشناسان رسمی٬ مشاوران خانواده قوه قضائیه
حسن عبدلیانپور، رئیس مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه در مراسم رونمایی از ربات وکیل یار با تأکید بر اینکه رباتها ابزار هوشمند در کنار وکلا هستند نه جایگزین آنها، اظهار کرد: وکیلیار میتواند در تحلیل پروندهها، ارائه اطلاعات قانونی و راهنمایی در مراحل مختلف دادرسی به وکلا و متقاضیان خدمات حقوقی کمک کند و نقش پشتیبان و تسهیلگر داشته باشد.
وی افزود: در جلسه اخیر مدیران که با حضور ریاست قوه قضاییه برگزار شد، تصریح کردند که مرکز وکلا، جهتگیری علمی خود را ارتقا داده و در سطوح بالایی قرار گرفته است. یکی از مصادیق اجرای تکالیف مقرر در سند تحول قوه قضاییه و منویات و تأکیدات ریاست قوه، هوشمندسازی و الکترونیکی کردن خدمات حقوقی و قضایی با بهرهگیری از فناوریهای نوین از جمله هوش مصنوعی است که امروز شاهد رونمایی از آن هستیم.
عبدلیانپور ادامه داد: این محصول بر پایه فناوریهای نوین رباتیک و هوش مصنوعی طراحی شده و مرکز با همکاری چند شرکت دانشبنیان فعال در حوزه هوش مصنوعی که فعالیت آنها مبتنی بر مسائل حقوقی کارشناسی و مشاوره بوده است به عنوان نهاد تنظیمگر در حوزه خدمات حقوقی، اقدام به طراحی، ساخت و بهرهبرداری از سامانهای متناسب با زیستبوم حقوقی کشور کرده است.
وی تصریح کرد: این پروژه حاصل چند سال کار مستمر با بهرهگیری از دانش متخصصان ایرانی و اعضای مرکز است و تا زمان تکمیل نهایی، اطلاعرسانی عمومی درباره آن انجام نشد. این سامانه در سه حوزه وکالت، کارشناسی رسمی و مشاوره خانواده طراحی شده و مبتنی بر اپلیکیشن و نرمافزارهای تحت وب و اندروید آماده ارائه خدمات است.
رئیس مرکز وکلا خاطرنشان کرد: این خدمات در قالب عناوینی همچون وکیلیار، دستیار کارشناس و مشاوره همراه به اعضای مرکز و عموم مردم ارائه میشود. همچنین در بخش دیگری از این طرح، از فناوری هوش مصنوعی در تولید و مونتاژ ربات انساننما استفاده شده که با توجه به ظرفیتهای علمی و تخصصی موجود در مرکز، در آینده نزدیک به مرحله تولید انبوه خواهد رسید.
عبدلیانپور تأکید کرد: برنامهریزی لازم برای توسعه و بهرهبرداری گسترده از این فناوری در دست اقدام است تا بتوانیم آن را در اختیار مردم، وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قرار دهیم و بخش مهمی از اهداف سند تحول قوه قضاییه را محقق سازیم.
وی گفت: این اقدام نمونهای از حرکت مرکز در مسیر هوشمندسازی خدمات حقوقی و تحقق عدالت مبتنی بر فناوریهای نوین است.
رئیس مرکز وکلا، در تشریح ابعاد فنی و محتوایی ربات حقوقی این مرکز اعلام کرد: تمامی دادههایی که امکان بومیسازی در حوزه حقوقی کشور را داشته، در اختیار این سامانه قرار گرفته و مبنای فعالیت آن، اطلاعات داخلی و متناسب با نظام حقوقی ایران است.
وی در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت این سامانه با نمونههای خارجی هوش مصنوعی و موتورهای جستوجوگر گفت: برخلاف ابزارهایی مانند چتباتهای عمومی که بر پایه دادههای بینالمللی و بعضاً غیرمرتبط با قوانین داخلی فعالیت میکنند، این ربات با دادههای بومی، آرای منتشرشده و منابع حقوقی داخلی تغذیه شده و بهصورت مستمر نیز بهروزرسانی میشود.
عبدلیانپور گفت: از جمله منابع مورد استفاده، آرای گمنامسازیشده منتشرشده توسط دستگاه قضایی است که در چارچوب ضوابط قانونی در اختیار سامانه قرار گرفته است.
رئیس مرکز وکلا با اشاره به برنامه استقرار این فناوری در سامانه ۱۲۹ افزود: نخستین هدف عملیاتی، بهرهگیری از این ربات در سامانه ۱۲۹ مرکز وکلا است، سامانهای که بهعنوان درگاه پاسخگویی عمومی، روزانه با حجم بالایی از پرسشهای حقوقی شهروندان مواجه است.
وی توضیح داد: در این سامانه، وکلا و کارشناسان بهصورت تلفنی پاسخگوی مردم هستند و طبیعتاً در شرایط پرسشهای همزمان و متعدد، احتمال خطا وجود دارد. استقرار ربات میتواند بهعنوان دستیار هوشمند، دقت و سرعت پاسخگویی را افزایش دهد.
عبدلیانپور افزود: تستهای اولیه این سامانه انجام شده و نتایج آن رضایتبخش بوده است. وی این پروژه را دستاوردی مهم برای قوه قضاییه توصیف کرد و افزود: ربات قابلیت پاسخگویی بهصورت صوتی و نوشتاری را دارد و با بهرهگیری از دوربینهای تعبیهشده، امکان اسکن اسناد و دریافت پرسشهای تصویری نیز فراهم است، بهگونهای که حتی افراد با حداقل سواد نیز بتوانند از خدمات آن استفاده کنند.
رئیس مرکز وکلا در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به کمبود وکلای متخصص در برخی حوزهها، از جمله حقوق بینالملل، اظهار کرد: برای نخستینبار در تاریخ جمهوری اسلامی ایران و منطقه، دوره تربیت وکیل متخصص در حوزه حقوق بینالملل توسط مرکز وکلا برگزار شد و ۳۰ نفر در این دوره آموزش دیدند.
عبدلیان پور گفت: محتوای تخصصی بارگذاریشده در سامانه، از جمله در حوزه تابعیت، امور اتباع خارجی و قراردادهای بینالمللی، با نظارت علمی و تخصصی تهیه شده و از حیث بهروز بودن، پاسخگوی نیازها است.
عبدلیانپور همچنین گفت: با استناد به تعهدات بینالمللی کشور از جمله سازمان ملل متحد و اسناد مرتبط با حقوق مدنی، سیاسی و اقتصادی، اجتماعی، بر ضرورت تسهیل دسترسی عمومی به عدالت تأکید کرد و گفت: دسترسیپذیر کردن خدمات حقوقی یک اختیار نیست، بلکه تعهدی حقوقی و بینالمللی است. این سامانه میتواند ضمن حفظ حریم خصوصی افراد، هزینههای دسترسی به مشاوره حقوقی را کاهش دهد و عدالت را فراگیرتر کند.
وی درباره زمان بهرهبرداری رسمی از این پروژه اظهار داشت: مقدمات اجرایی فراهم شده، مکان استقرار پیشبینی شده و اقدامات اولیه انجام گرفته است. با این حال، بخشی از قطعات باید از خارج کشور تأمین شود که بهدلیل تحریمها با دشواریهایی همراه بوده است.
عبدلیانپور گفت: تلاش شده این موانع برطرف شود و پیشبینی میشود پس از اخذ مجوزهای لازم، در یکی دو ماه آینده و حداکثر در نیمه نخست سال آینده، این سامانه بهصورت رسمی عملیاتی شود.
رئیس مرکز وکلا در پایان خاطرنشان کرد: در فاز تولید انبوه، برنامهریزی بر آن است که حدود ۵۰ درصد از تجهیزات و زیرساختها ساخت داخل باشد و ۵۰ درصد دیگر از طریق واردات تأمین شود، رویکردی که میتواند به توسعه فناوری بومی در این حوزه نیز کمک کند.
امیرحسین بهارلو، معاون مرکز وکلا، در ادامه گفت: رونمایی اولیه از سختافزار ربات انساننما که توسط شرکت دانشبنیان همکار مرکز وکلا طراحی شده، پیشتر انجام شده است.
وی با بیان اینکه همکاری میان مرکز و شرکت مذکور بیش از دو سال و چند ماه سابقه دارد، افزود: از ابتدای مسیر، تمامی اقدامات با مشارکت مستقیم مرکز انجام شده، اما به دلیل ملاحظات قراردادی و اصل محرمانگی در تفاهمنامهها، تصمیم بر آن بود که تا زمان تکمیل فرآیند تولید نهایی و عبور از ارزیابیهای پایانی، مشارکت مرکز در این پروژه محرمانه بماند.
به گفته بهارلو، هدف از رونمایی اولیه، سنجش بازخورد جامعه حقوقی نسبت به این فناوری بوده است. او توضیح داد: تلاش کردیم بازخورد وکلا، کارشناسان و مشاوران را نسبت به این محصول ارزیابی کنیم تا بر اساس بازخوردها، سیاستگذاریهای لازم برای رونمایی نهایی و ورود به مرحله تولید انبوه انجام شود.
معاون مرکز وکلا همچنین تأکید کرد که تمامی هماهنگیها برای رونمایی توسط مرکز انجام شده و این محصول به طور کامل در اختیار مرکز قرار دارد.
بهارلو با رد نگرانیها درباره تأثیر این فناوری بر امنیت شغلی وکلا تصریح کرد: این ابزار به هیچ عنوان جایگزین وکلا نخواهد بود، بلکه به عنوان دستیار حرفهای در کنار آنان فعالیت میکند.
وی با اشاره به استفاده گسترده برخی وکلا از ابزارهای هوش مصنوعی خارجی برای تنظیم لوایح و دادخواستها گفت: گزارشهایی دریافت کردهایم مبنی بر اینکه برخی از این ابزارها مبتنی بر دادههای غیرایرانی و قوانین نامرتبط هستند و گاه ارجاعات نادرستی به قوانین ارائه میدهند. به همین دلیل، به جای تقابل با هوش مصنوعی، تصمیم گرفتیم آن را مدیریت و بومیسازی کنیم.
وی در این زمینه به اظهارات اخیر ایلام ماسک اشاره کرد و افزود: در شرایطی که برخی پیشبینی میکنند مشاغلی مانند وکالت در آینده دستخوش تغییرات اساسی شوند، رویکرد ما تنظیمگری و هدایت این فناوری در چارچوب حقوقی کشور است.
به گفته بهارلو، بیش از ۱۰۰ نفر از وکلا، کارشناسان و مشاوران خانواده در تولید محتوای این سامانه هوش مصنوعی مشارکت داشتهاند و این روند همچنان ادامه دارد.
وی تأکید کرد: با توجه به تغییر مستمر قوانین و صدور آرای وحدت رویه، فرآیند بهروزرسانی این سامانه متوقف نخواهد شد و تیم پشتیبان بهصورت مستمر ایرادات احتمالی را برطرف خواهد کرد.
معاون مرکز وکلا درباره نحوه استفاده از این سامانه توضیح داد: این هوش مصنوعی در قالب اپلیکیشنهای اندروید و آ یو اس، نسخه تحت وب و نیز ربات انساننما عرضه خواهد شد. کاربران میتوانند به صورت متنی یا صوتی پرسشهای خود را مطرح کنند، فایل بارگذاری کنند یا از طریق دوربین اسناد را اسکن کرده و پاسخ یا پیشنویس لایحه دریافت کنند.
وی اعلام کرد: اپلیکیشنهای این سامانه حداکثر ظرف یک ماه آینده رونمایی میشوند و معرفی نهایی محصول در چند فاز انجام خواهد شد. بهارلو تأکید کرد که اصحاب رسانه و افکار عمومی در جریان روند پیشرفت و بهروزرسانیهای این پروژه قرار خواهند گرفت.