پیشتازی قوه قضاییه در هوشمندسازی عدالت؛ «راهنمای هوشمند قضایی» در خدمت آحاد جامعه

حجت‌الاسلام والمسلمین غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، در چهارم آذرماه سال جاری طی نشست با نخبگان و فعالان حوزه هوش مصنوعی تأکید کرد: «در حمایت از شما نخبگان و فعالان حوزه هوش مصنوعی هیچ تردیدی به خود راه نمی‌دهیم؛ بلکه از شما یاری و مساعدت می‌طلبیم تا با هم افزایی، پرونده‌های قضایی و حقوقی مردم با سرعت و دقت بیشتری مورد رسیدگی قرار گیرد».

مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، در راستای اجرای سیاست‌های هوشمندسازی دستگاه قضا و تحقق عدالت داده‌محور، بر اساس تأکیدات ریاست قوه قضاییه، مفاد قانون آیین دادرسی کیفری، سند تحول و تعالی قوه قضاییه، دستورالعمل هوشمندسازی فرایند‌ها و آیین‌نامه اجرایی بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در امور قضایی، توسعه کاربرد هوش مصنوعی را به عنوان راهبرد محوری دنبال می‌کند.

- دستیار هوشمند قضایی؛ تصمیم‌یار پیشرفته‌ای که قضات را در تمامی مراحل دادرسی یاری می‌رساند.

- راهنمای هوشمند حقوقی برای مردم؛ ابزاری نوآورانه که همزمان با دهه مبارک فجر انقلاب اسلامی رونمایی گردید و امکان آگاهی از مراحل دادرسی، پیش‌بینی مسیر‌ها و کاهش هزینه‌های قضایی را برای آحاد جامعه فراهم می‌آورد.

در آذرماه سال جاری، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه فراخوانی سراسری برای همکاری شخصیت‌های حقیقی و حقوقی دانش‌بنیان و فعال در حوزه هوش مصنوعی و خدمات الکترونیک قضایی منتشر کرد. در نتیجه، بیش از ۴۰ شرکت دانش‌بنیان مشارکت نمودند و بیش از ۱۰ میلیون رکورد داده قضایی (با رعایت کامل اصول محرمانگی و گمنام‌سازی) در اختیار ایشان قرار گرفت تا ابزار‌های هوشمند توسعه یابد.

از مجموع ۱۴ محصول پیشنهادی شرکت‌های دانش‌بنیان، پس از ارزیابی فنی-حقوقی دقیق توسط ۳۳۵ نفر از قضات برجسته و متخصصان مرکز، هشت محصول موفق به عبور از آزمون‌های کیفی شدند. معیار‌های ارزیابی شامل دقت حقوقی بالا، مستندسازی کامل به قوانین جاری، زبان ساده و کاربرپسند، اجتناب از قضاوت شتاب‌زده، شناسایی مرجع صالح، تعیین مدارک لازم، تشریح مسیر کامل دادرسی و پیشنهاد راهکار‌های غیرقضایی (حل‌وفصل مسالمت‌آمیز) بود. نتایج حاکی است که هفت محصول داخلی، امتیاز بالاتری نسبت به برخی ابزار‌های جهانی مبتنی بر هوش مصنوعی کسب کرده‌اند.

این راهنما در درگاه رسمی عدل ایران (adliran.ir) در دسترس عموم قرار گرفته و مزایای کلیدی زیر را به ارمغان می‌آورد:

- تقویت احقاق حق از طریق مسیر‌های غیرقضایی و مسالمت‌آمیز

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در گفت‌و‌گو با میزان اظهار داشت: «یکی از شاخص‌های اصلی پیشرفت جهانی امروز، پیشتازی در اشتراک‌گذاری هدفمند داده‌هاست؛ امری که متأسفانه در بسیاری از دستگاه‌ها با کندی و احتیاط بیش از حد مواجه است». وی افزود: «قوه قضاییه، علی‌رغم حساسیت بالای داده‌های قضایی، با نگرشی آینده‌نگر و مسئولانه، پیشتاز این عرصه شده و با در اختیار قرار دادن داده‌ها به شرکت‌های دانش‌بنیان، زمینه‌ساز تحولات بزرگی گردیده است».

معاون رئیس‌جمهور با تشبیه داده در هوش مصنوعی به خون در بدن انسان، تأکید کرد که این تعامل مستمر منجر به راه‌اندازی «راهنمای هوشمند قضایی مردم» شده که پس از دستیار قضات، اکنون در اختیار آحاد مردم قرار گرفته و فرآیند احقاق حق را ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و شفاف‌تر می‌سازد.

محمد سرگزی، رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی نیز این اقدام را «ابتکاری مؤثر و راهگشا» در کاهش اطاله دادرسی دانست و گفت: «این خدمت با افزایش آگاهی شهروندان از روند دادرسی و الزامات تشکیل پرونده، امکان پیگیری دقیق و آگاهانه را فراهم می‌آورد و با هزینه‌ای اندک، اشراف عمومی بر امور قضایی را ارتقا می‌بخشد».

این خدمت نوین، نمادی از تعهد قوه قضاییه به مردم‌محوری، استفاده از ظرفیت‌های بومی دانش‌بنیان و تحقق عدالت هوشمند در چارچوب ارزش‌های انقلاب اسلامی است.