عدالت ترمیمی در عمل؛ فرصت دوباره به محکومان جرایم سبک/صدور ۴۵۰۰ حکم بدون زندان در گلستان

کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها و حرکت به سمت «حبس‌زدایی» از سیاست‌های کلان قوه قضاییه در سال‌های اخیر است؛ رویکردی که بر این اصل استوار است که همه جرایم، پاسخ یکسان یعنی زندان ندارند.

 در این نگاه، برای افرادی که مرتکب جرایم سبک و غیرعمد شده‌اند و سابقه کیفری ندارند، مجازات می‌تواند به فرصتی برای جبران، اصلاح و خدمت به جامعه تبدیل شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس دستگاه قضا، در همین رابطه روز (یکشنبه ۱۹ اسفند ۱۴۰۳) در دیدار با اعضای کمیسیون «قضایی و حقوقی» مجلس شورای اسلامی با اشاره به اهمیت مقوله عدالت اجتماعی گفت: یکی از اهداف نظام جمهوری اسلامی ایران، تحقق عدالت اجتماعی است؛ از ابتدای انقلاب تاکنون، دستاوردهایی در راستای توسعه عدالت اجتماعی داشته‌ایم؛ مظاهر و مصادیق این امر در وجوه مختلف، از بهبود وضعیت روستاها و روستاییان تا شایسته‌سالاری و توزیع عادلانه امکانات در نقاط مختلف و غیره، بی‌شمار است؛ اما در شرایط فعلی، باید سازوکاری تعبیه کنیم که شکاف طبقاتی، کاهش یابد. به هیچ وجه نباید اینگونه باشد که عده‌ای بهره‌ای زیاد از امکانات بیت‌المال داشته باشند و یک عده بی‌بهره باشند.

رئیس عدلیه تصریح کرد: مردم در راستای توسعه عدالت اجتماعی، انتظارات و توقعات به‌حقی دارند؛ باید این توقعات و انتظارات به‌حق مردم را برآورده سازیم؛ نباید فراموش کنیم که ما برای حکومت نیامده‌ایم، بلکه هدف نظام ما تحقق اهداف الهی و اسلامی و خدمت صادقانه و مخلصانه به مردم است؛ آمده‌ایم که خادم مردم باشیم.

 دادگستری استان گلستان نیز در همین چارچوب، استفاده از مجازات‌های جایگزین حبس را در دستور کار قرار داده است.

حیدر آسیابی، رئیس کل دادگستری گلستان در گفت‌وگو با میزان، با بیان اینکه از ابتدای امسال تاکنون بیش از ۴ هزار و ۵۰۰ رأی جایگزین حبس در محاکم استان صادر شده است، اظهار کرد: آرایی که اگر صادر نمی‌شد، دست‌کم همین تعداد به جمعیت زندان‌های استان اضافه می‌شدند.

وی در عین حال، با بیان این که استفاده از ظرفیت‌های قانونی برای جلوگیری از زندان رفتن افرادی که جرایم سبک و غیرعمد مرتکب شده‌اند، یکی از سیاست‌های قوه قضاییه  است، افزود: دادگستری گلستان نیز در همین مسیر حرکت می‌کند.

رئیس کل دادگستری گلستان گفت: نمونه اجرای این احکام در داشلی‌برون، تهیه 200 بسته‌ کمک آموزشی برای مدارس منطقه است که امروز تحویل آموزش و پرورش شد، اقدامی که در قالب خدمات عمومی رایگان انجام شده است. سال گذشته نیز در قالب همین آرای جایگزین حبس، نزدیک به ۷ هزار اصله نهال در استان غرس شد.

آسیابی افزود: این یعنی  به جای آن‌که مجازات، هزینه‌ مضاعف بر دوش جامعه بگذارد، به تولید ارزش اجتماعی منجر می‌شود؛ از آموزش و بهداشت گرفته تا کشاورزی و فعالیت‌های فنی.

رئیس کل دادگستری گلستان در ادامه گفت: آرای جایگزین حبس، احتمال بازگشت به جرم را در جرایم سبک متوقف می‌کند و  محکوم ضمن پذیرش مسئولیت عمل خود، در جامعه باقی می‌ماند، مهارت و شغلش را از دست نمی‌دهد و به جای انزوا، در مسیر اصلاح قرار می‌گیرد.

آسیابی افزود: این احکام بر اساس ماده ۶۴ قانون مجازات اسلامی صادر می‌شود. قضات با در نظر گرفتن نوع جرم، کیفیت ارتکاب، آثار ناشی از جرم، سن، مهارت، شخصیت و سابقه متهم و وضعیت بزه‌دیده، برای محکومان فاقد سابقه کیفری و مرتکبان جرایم سبک و غیرعمد، مجازات‌هایی مانند خدمات عمومی رایگان، دوره مراقبت، جزای نقدی،خدمات آموزشی، بهداشتی، درمانی و کشاورزی را جایگزین حبس می‌کنند.

وی با اشاره به  نهادینه شدن رویکرد صدور آرای جایگزین حبس در بدنه قضایی استان، گفت: بیشترین آرای جایگزین حبس در استان توسط قضات حوزه‌های قضایی گنبدکاووس، آزادشهر، کلاله و گرگان صادر شده است.

محمد احمدنژاد چهره رئیس دادگاه بخش داشلی برون نیز در گفت‌وگو با میزان، گفت: تلاش ما این است آرایی که صادر می شود هم موضوع بازپروری متهم باشد و هم بتوانیم نیازهای منطقه را رفع کنیم .

احمدنژاد چهره افزود: تهیه لوازم‌پایش  برای محیط زیست ،پاکسازی منطقه و امروز هم اهدای بسته های نوشت افزار و ورزشی برای مدارس از جمله نتایج ملموس آرای جایگزین حبس  در منطقه داشلی برون است.

 وی ادامه داد: با همکاری آموزش و پرورش در حال شناسایی مدارس نیازمند بازسازی و بهسازی و تجهیزات هستیم تا بتوانیم در قالب آرای جایگزین حبس گامی برای رفع آن برداریم.