آیا عفو باعث از بین رفتن آثار محکومیت میشود؟ / تکلیف مجازات تبعی و تکرار جرم پس از عفو
یکی از پرسشهای پرتکرار در پروندههای کیفری این است که آیا عفو، اعم از عمومی یا موردی، تمامی آثار محکومیت از جمله مجازات تبعی و مقررات تکرار جرم را از بین میبرد یا خیر. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان میشود که محکومعلیه پس از عفو، در بازه زمانی مقرر قانونی مرتکب جرم جدید شود. بررسی دقیق مواد ۲۵، ۹۶، ۹۷ و ۹۸ قانون مجازات اسلامی نشان میدهد که نوع عفو و مرحله اجرای مجازات، نقش تعیینکنندهای در آغاز یا استمرار آثار تبعی محکومیت دارد.
با توجه به ماده ۹۸ که مقرر داشته است: «عفو، همه آثار محکومیت را منتفی میکند، لکن تأثیری در پرداخت دیه و جبران خسارت زیان دیده ندارد» و نظر به اطلاق این ماده که هم شامل عفو عمومی و هم عفو موردی میشود، چنانچه محکوم علیه واجد شرایط محکومیت تبعی، با عفو مقام معظم رهبری به یکی از مناسبتهای ملی یا مذهبی آزاد شود، چنانچه در محدوده زمانی مقرر در ماده ۲۵ قانون مارالذکر، مرتکب جرم تعزیری عمدی از درجه یک تا شش شود، آیا مقررات تکرار جرم در مورد وی قابل اعمال است یا خیر؟ به عبارت دیگر عفو باعث اعاده حیثیت کامل محکوم علیه شده و وی را از شمول مقررات تکرار جرم در مورد جرایم جدید بعد از عفو نیز خارج میسازد یا تکرار جرم از شمول ماده ۹۸ مزبور خارج است و ماده ۹۸ صرفاً ناظر به محکومیتهای تبعی و تکمیلی است و شامل تکرار جرم نمیشود؟
اولا -ً مقصود از عفو در تبصره ۳ ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ عفو خصوصی موضوع ماده ۹۶ این قانون است که به پیشنهاد رئیس محترم قوه قضاییه و موافقت مقام معظم رهبری اعطاء میشود و موجب زوال آثار مجازات نیست؛ مگر آنکه تصریح شده باشد؛ اما عفو موضوع ماده ۹۸ قانون مجازات اسلامی، عفو عمومی است که مطابق ماده ۹۷ همین قانون از سوی قانونگذار اعطاء میشود و از آنجا که به تصویب قوه مقننه میرسد، رافع تمامی آثار جرم و محکومیت است.
ثانیا، ً عفو از موارد اجرای مجازات است؛ همچنان که مطابق تبصره ۳ ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ «در عفو و آزادی مشروط، اثر تبعی محکومیت پس از گذشت مدتهای فوق از زمان عفو یا اتمام آزادی مشروط رفع میشود ...»؛ بنابراین، چنانچه بخشی از محکومیت قطعی که طبق ماده ۲۵ قانون یادشده دارای اثر تبعی (مجازات تبعی) است مشمول عفو شود، از آنجا که عفو از موارد اجرای مجازات است، باقیمانده مجازات اصلی باید اجرا شود و شروع اعمال مجازات تبعی از تاریخ اتمام اجرای باقیمانده مجازات اصلی است.