تحول قضایی با «سمپ هوشمند»؛ قوه قضاییه در مسیر حکمرانی دادهمحور و عدالت هوشمند
در آذرماه سال جاری، حجتالاسلام والمسلمین غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه، در نشست هماندیشی با فعالان و کنشگران حوزه هوش مصنوعی، با تأکید بر نقش فناوریهای نوین در ارتقای کیفیت زندگی بشر، اظهار داشت: «کارگزاران نظام، جامعه نخبگانی کشور و عموم مردم باید به درک درست و روشنی از کاربردهای بهینه هوش مصنوعی دست یابند؛ باید همگان بدانند که استفاده صحیح از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک الزام است».
این رویکرد، ریشه در اسناد بالادستی مانند سند تحول و تعالی قضایی و قانون برنامه هفتم پیشرفت دارد. رئیس قوه قضاییه در تیرماه ۱۴۰۴، آییننامه اجرایی «نحوه استفاده از فناوریهای نوین در فرآیندهای قضایی» را در ۱۵ ماده تصویب کرد که مرکز آمار و فناوری اطلاعات را مکلف به توسعه سیستمهای تصمیمیار و نوآوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی کرده است.
در این راستا، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه برای کمک به قضات در رسیدگی دقیقتر و سریعتر به پروندهها، پروژه هوشمندسازی سامانه مدیریت پروندههای قضایی را تحت عنوان «سمپ هوشمند» اجرا کرده و این سامانه پس از بهرهبرداری آزمایشی موفق در استانهای خراسان جنوبی و قم، در حال گسترش است. سامانه قدیمی سمپ که از سال ۱۳۸۳ راهاندازی شده بود، عمدتاً به ثبت و گردش اطلاعات محدود میشد. اما سمپ هوشمند با ادغام هوش مصنوعی، به ابزاری پیشرفته برای تصمیمسازی قضایی تبدیل شده و یکی از مصادیق اصلی حکمرانی قضایی هوشمند به شمار میرود.
یکی از ویژگیهای برجسته سمپ هوشمند، داشبورد جامع و کاربرپسند شعب است که شاخصهای کلیدی عملکرد را به صورت لحظهای نمایش میدهد. اطلاعاتی همچون پروندههای ورودی و مختومه، اوقات رسیدگی، جلسات مجازی، دستورات اجرا نشده، پروندههای معوق، بازداشتیهای بلاتکلیف و پروندههای متعارف، به طور تحلیلی در اختیار قضات قرار میگیرد.
این داشبورد که با سامانه سجا یکپارچه شده، شفافیت و پاسخگویی را افزایش داده و زمان رسیدگی را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
تمایز راهبردی دیگر سمپ هوشمند، بهرهگیری از «دستیار هوشمند قضایی» است که به عنوان یک تصمیمیار پیشرفته، قاضی را در تمام مراحل رسیدگی همراهی میکند. این دستیار قابلیتهایی همچون جستجوی سریع در قوانین، آرای وحدت رویه و نظریات مشورتی، خلاصهسازی متون قانونی، تحلیل گفتوگوی تعاملی، پشتیبانی صوتی، امتیازدهی به پیشنویس رأی بر اساس دستورالعمل اتقان آراء و پیشنهاد پیشنویس اولیه رأی را ارائه میدهد.
محمد کاظمیفرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، با اشاره به تحولات اخیر اظهار کرد: «قوه قضاییه امروز با تکیه بر داده، هوش مصنوعی و سیستمهای تصمیمیار، در حال عبور از مدیریت سنتی پروندهها به سمت تصمیمسازی هوشمند است که این مسیر در نهایت به ارتقای کیفیت آراء، افزایش رضایتمندی عمومی و تقویت اعتماد اجتماعی منجر خواهد شد».
وی سمپ هوشمند را نماد پیوند عدالت و فناوری دانست و افزود: «بدون شک قاضی مجهز به ابزارهای هوشمند، توانمندتر، دقیقتر و پاسخگوتر خواهد بود و توسعه چنین سامانههایی، زیربنای تحقق حکمرانی قضایی هوشمند و قضایی در تراز انقلاب اسلامی است.»