ماده 3 - وظایف سازمان.
وظایف سازمان در زمینه میراث فرهنگی که شامل پژوهش، نظارت، حفظ و احیاء و معرفی است به قرار زیر میباشد:
1 - تهیه و تنظیم و اجرای برنامههای پژوهشی پیرامون آثار باقیمانده از گذشتگان.
2 - بررسی و شناسایی محوطهها، تپهها، بناها و مجموعههای تاریخی و تهیه فهرست جامع از آنها و نقشه باستانشناسی کشور.
3 - انجام پژوهشهای باستانشناسی و کاوشهای علمی.
4 - بررسیهای مردمنگاری، پژوهشهای مردمشناسی، انسانشناسی زیستی و شناخت فرهنگ بومی مناطق مختلف کشور.
5 - پژوهش در زمینه هنرهای سنتی و فراهم آوردن امکانات لازم جهت حفظ، احیاء و رشد آنها.
6 - ثبت آثار ارزشمند منقول و غیر منقول فرهنگی - تاریخی کشور در فهرست آثار ملی و فهرستهای ذیربط.
7 - انجام انحصاری کلیه امور حقوقی مربوط به میراث فرهنگی و طرح دعاوی کیفری علیه متخلفین از قوانین ناظر به میراث فرهنگی کشور بهعنوان مدعی یا حسب مورد شاکی خصوصی.
8 - اقدامات لازم جهت شناسایی و استرداد اموال فرهنگی ایران در سطح ملی و بینالمللی از طریق مراجع ذیربط.
9 - شناسایی و در اختیار گرفتن کلیه اموالی که دارای ارزشهای فرهنگی – تاریخی بوده و جزء میراث فرهنگی محسوب میگردد و توسطدستگاههای مسئول ضبط شده است.
تبصره - کلیه دادگاهها، گمرکات، نیروهای انتظامی و دستگاههای دولتی نظیر آنها که به نحوی نسبت به ضبط اموال اقدام مینمایند موظف به در اختیارقرار دادن اموالی که دارای ارزش فرهنگی - تاریخی میباشد به سازمان میراث فرهنگی هستند.
10 - تهیه و اجرای طرحهای لازم به منظور حراست، حفاظت، تعمیر، مرمت و احیاء آثار، بناها و مجموعههای باارزش فرهنگی - تاریخی.
11 - اظهار نظر در کلیه طرحهای عمرانی جامع و تفصیلی در رابطه با مناطق فرهنگی و تاریخی و موافقت نهایی درباره محوطهها و بافتها و اماکنفرهنگی تاریخی ارزشمند در موارد مذکور و جلوگیری از هر گونه تخریب آنها.
12 - تعیین حریم بناها، مجموعهها، محوطهها و تپههای تاریخی ثبت شده و ضوابط خاص معماری و طراحی داخل حریم.
13 - معرفی آثار باارزش فرهنگی - تاریخی از طریق موزهها و نمایشگاهها و نظائر آن.
14 - ایجاد و توسعه و اداره موزهها در سطح کشور.
15 - ایجاد مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی کشور (نظیر مجموعه گزارشهای علمی، نقشهها و عکسهای بناها و...) جهت ارائه خدماتعلمی و تحقیقاتی در این زمینه.
16 - معرفی و شناساندن ارزشهای میراث فرهنگی در سطح ملی و بینالمللی به وسیله چاپ و نشر مجموعه مطالعات و تحقیقات انجام یافته واستفاده از وسایل سمعی و بصری و ارتباط جمعی.
17 - تنظیم، تدوین و انتشار دائرهالمعارف آثار و ابنیه تاریخی ایران.
18 - توسعه فعالیتهای تحقیقاتی در زمینههای مختلف میراث فرهنگی و تشویق محققان، هنرمندان و استادکاران.
19 - تنظیم و اجرای برنامههای آموزشی جهت آمادهسازی نیروهای کارآمد در زمینههای مربوط به میراث فرهنگی با هماهنگی دستگاههایذیربط.
20 - تشویق مردم به مشارکت در فعالیتهای مربوط به شناسایی، حفظ و احیاء میراث فرهنگی و نظارت بر آن.
21 - ایجاد و گسترش انجمنهای میراث فرهنگی در سطح کشور.
تبصره- نحوه ایجاد و حدود و وظایف و اختیارات این انجمنها را شورای سازمان تعیین خواهد نمود.
22 - برقراری ارتباطات و مبادلات علمی و فرهنگی با مؤسسات و نهادهای ذیربط در سطح ملی و بینالمللی بالاخص کشورهای اسلامی ومنطقه و برگزاری کنگرهها و سمینارهای دورهای لازم.
23 - همکاری با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در زمینه امور ایرانگردی و جهانگردی.
24 - ارائه خدمات مشاورهای، تحقیقاتی، فنی و آموزشی، فروش تولیدات فرهنگی، دریافت ورودیه بناها، محوطهها، موزهها و نمایشگاهها وقبول هدایا و کمکها و نظائر آن.